12. Yargı Paketi: Değişen ne, uygulamada ne anlama geliyor?

Evet. Belirsiz alacak davasını düzenleyen HMK m.107 yürürlükten kaldırıldı. Ancak madde, yürürlükten kaldırılma tarihinden önce açılmış belirsiz alacak davaları bakımından uygulanmaya devam ediyor.

Alacağın yalnızca bir kısmı dava edilmişse talep konusu şu şartlarla artırılabiliyor:

• Aynı davada yalnızca bir defa,
• Tahkikat sona erinceye kadar,
• İddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın,
• Islah yapılmasına veya karşı tarafın açık rızasına gerek olmadan.

Zamanaşımı bakımından sonuç önemli: talep sonradan artırılsa dahi, artırılan kısım bakımından zamanaşımı dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılıyor.

Yazılı yargılama usulünde iki duruşma arasındaki süre kural olarak üç ayı aşamıyor. Bilirkişi incelemesinin uzaması veya tahkikat işlemlerinin istinabe yoluyla yürütülmesi gibi zorunlu hâllerde hâkim, gerekçesini açıklayarak daha uzun bir süre belirleyebiliyor.

İki süre birbirine karıştırılmamalı; farklı işlevleri var.

Evet. Ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla bulunduğu yerden duruşmaya katılmasına karar verilen kişiler bakımından elle atılan imzaya ilişkin hükümler kural olarak uygulanmayacak. Altı işlem bu kuralın dışında tutuldu.

İlk davanın açıldığı mahkeme, birleştirme kararının kesinleşmesinden itibaren bu kararla bağlı. Kanun yolu ise karar türüne göre ayrışıyor:

Ayrıca ayırma kararındaki ya da BAM'ın birleştirme/ayırma kararlarındaki hukuka aykırılık, tek başına hükmün kaldırılarak esastan incelenmesi veya Yargıtayda bozma sebebi oluşturmuyor.

Bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu kısmen veya tamamen kabul edip yeniden esas hakkında karar verdiyse, kararın kabul edilen ya da reddedilen kısmı HMK m.341/2'deki istinaf parasal sınırını geçiyorsa temyiz yolu açık. İki istisna var:

Dolandırıcılık suçuna iştirak; kişinin kendisine veya başkasına ait banka veya kredi kartını, banka hesabını, ödeme hizmeti hesabını ya da kripto varlık hesabını kullanılabilir hâle getiren zorunlu bilgi veya araçları başka birine vermekle sınırlıysa, verilecek ceza yarı oranında indiriliyor.

Düzenleme özellikle "hesabını kiralayan" tipteki iştirak hâlleri bakımından önem taşıyor.

İnceleme sonuçları kimlik bilgilerinden arındırılmış şekilde özel bir sisteme kaydediliyor; bir örneği dosyada delil olarak saklanmak üzere soruşturma veya kovuşturma makamına gönderiliyor. Bu veriler kişisel veri niteliğinde: başka amaçla kullanılamıyor ve dosya içeriğini öğrenme yetkisi bulunanlar tarafından başkasına verilemiyor.

Başka bir soruşturmada kullanım: sisteme kaydedilen bilgiler, devam eden bir soruşturma veya kovuşturmada maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısının kararıyla kullanılabiliyor. Mahkeme/hâkim kararlarına karşı itiraz, Cumhuriyet savcısının kararına karşı ise sulh ceza hâkimliğine başvuru mümkün.

Üst sınırı iki yıldan daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda kişi üzerinde iç beden muayenesi yapılamıyor; kişiden kan veya benzeri biyolojik örneklerle saç, tükürük, tırnak gibi örnekler alınamıyor.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının uygulanamayacağı suçlar yeniden düzenlendi.

Değişiklik, HAGB'nin uygulama alanı bakımından belirgin bir sınırlama getiriyor.

Güvenlik tedbirine karar verilmesi hâlinde kaçak sanık veya müdafii, savunma hakkının kullanılmak istendiğini belirterek yargılamanın yenilenmesini talep edebiliyor.

Kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılabilmesi, ancak daha önce sorgusu yapılmamışsa mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilememesi kuralı ise korunuyor.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı; yargı yeri belirlenmesi ve görevsizlik kararları dışındaki Yargıtay ceza dairesi kararlarına karşı re'sen veya istem üzerine Ceza Genel Kuruluna itiraz edebiliyor.

İtiraz isteminde bulunabilecekler de açıkça sayıldı: sanık, sanık adına kanun yoluna başvurma hakkı bulunanlar, katılan, katılma isteği henüz karara bağlanmamış olanlar ve katılan sıfatını alabilecek şekilde suçtan zarar görmüş bulunanlar.

İddianamenin iadesi sebeplerine yeni bir bent eklendi: on beş yaşını doldurmamış bir çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılmaksızın düzenlenen iddianame, Cumhuriyet Başsavcılığına iade edilebiliyor.

Böylece çocuklar hakkında yürütülen soruşturmalarda sosyal inceleme süreci, iddianamenin kabulü bakımından doğrudan sonuç doğuran bir unsur hâline geliyor.

Evet. Konusu 486.000 TL'yi aşmayan belirli iptal ve tam yargı davalarının yanında şu uyuşmazlıklar da tek hâkim tarafından karara bağlanabiliyor:

• Bazı öğrenci işlemleri
• Kamu görevlilerine ilişkin geçici görevlendirme, yolluk, lojman ve izin işlemleri
• Uyarma cezalarından kaynaklanan uyuşmazlıklar
• Bazı meslek kuruluşlarının disiplin cezaları
• 2022 sayılı Kanun'dan kaynaklanan uyuşmazlıklar

Evet. Bölge idare mahkemesi, ilk derece kararının sonucunu hukuka uygun bulmakla birlikte gösterilen gerekçeyi yanlış veya eksik bulursa, gerekçeyi değiştirerek istinaf başvurusunun reddine karar verebiliyor. Kararın sonucu korunurken hukuki gerekçe yeniden oluşturulmuş oluyor. Karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkünse gerekli düzeltme de yapılabiliyor.

İlk derece kararının kaldırılarak dosyanın yeniden karar verilmek üzere mahkemeye gönderilebileceği hâller genişletildi:

İYUK m.46/1 kapsamı dışında kalan bir davada bölge idare mahkemesi ilk derece kararını kaldırıp yeniden karar verirse, bu yeni karara karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde Danıştayda temyiz yoluna gidilebiliyor. Bazı kararlar bu sistemin dışında:

Kural değişmedi: idare, esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararların icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecbur; bu süre kararın idareye tebliğinden başlayarak 30 günü geçemiyor.

Eklenen düzenlemeyle, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması ile ilgili mevzuat uyarınca gerçekleştirilen işlemlerin olumsuz değerlendirilmesi sonucu tesis edilen ve göreve iade sonucunu doğuran belirli davalarda, mahkeme kararları uyarınca tesis edilecek işlemler nihai kararların kesinleşmesinden sonra yerine getiriliyor.

Bir taşınmazın bütün maliklerinin mülkiyet hakkını miras yoluyla edinmiş olması ve taşınmaz üzerinde mirasçılar dışında üçüncü kişinin mülkiyet hakkı bulunmaması hâlinde, ortaklığın satış suretiyle giderilmesine karar verilirse ilk açık artırma yalnızca malik olan mirasçılar arasında yapılıyor. Bu özel artırma usulü bir defaya mahsus.

İhale bedelini süresinde yatırmayan en yüksek teklif sahibi bakımından sonuçlar netleştirildi:

• Alınan teminat iade edilmiyor; öncelikle satış masraflarından mahsup ediliyor.
• Ortaklığın giderilmesinde teminat, masraflar düşüldükten sonra paydaşlara payları oranında ödenebiliyor.
• Bedeli yatırmayan kişi paydaşsa, teminatın tamamı diğer pay sahiplerine payları oranında dağıtılabiliyor.
• Ayrıca teklif edilen bedelin %5'i oranında idari para cezası veriliyor.

TBK ve TTK kapsamında faiz ödenmesi gereken ancak oranın sözleşmeyle belirlenmediği durumlarda kanuni faiz, TCMB'nin önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının %80'i üzerinden belirleniyor.

Böylece kanuni faiz, sabit bir orandan çıkıp reeskont oranındaki değişime bağlı değişken bir yapıya geçiyor.

Çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatlarının hesabında iki farklı dönem ayrıldı:

Ayrıca tahkikat başlamadan önce ifa amacıyla yapılan ödemeler, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminat miktarından oransal olarak mahsup ediliyor.

Evet. UYAP'a entegre elektronik satış portalı kanun metnine açıkça eklendi.

• Vesayet altındaki kişinin menfaati gerektiriyorsa, değerli şeyler dışındaki taşınırlar elektronik satış portalında açık artırmayla satılabiliyor.
• Taşınmaz satışları da UYAP'a entegre elektronik satış portalı üzerinden yapılıyor.
• İhale, vesayet makamının onamasıyla tamamlanıyor; onama kararının ihale gününden itibaren 10 gün içinde verilmesi gerekiyor.

Temel ve hazırlayıcı eğitim veya staj aşamalarından herhangi birinde başarısız olanların yanında; birden fazla uyarma ve/veya kınama cezası alanlar ile aylıktan kesme veya kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alanların da belirli usulle memuriyetle ilişiği kesilebiliyor.

Bu şekilde ilişiği kesilenler, sağlık nedenleri hariç olmak üzere üç yıl süreyle yeniden devlet memurluğuna alınamıyor.

Hayır. HMK m.109/4 kapsamındaki özel talep artırımı için ıslah yoluna başvurulması veya karşı tarafın açık rızası aranmıyor.

Artırılan kısım bakımından da zamanaşımı, ilk dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılıyor.

HMK m.107, yürürlükten kaldırılmasından önce açılmış belirsiz alacak davaları bakımından uygulanmaya devam ediyor. Yeni açılacak davalarda ise bu dava türü kullanılamıyor.

Zorunlu hâllerde evet. Bilirkişi incelemesinin uzaması veya istinabe gibi hâllerde hâkim, gerekçesini belirterek daha uzun bir süre belirleyebiliyor.

Belirli şartlarla evet. Devam eden bir soruşturma veya kovuşturmada maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla, mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısının kararıyla kullanılabiliyor; kararlara karşı itiraz ya da sulh ceza hâkimliğine başvuru yolu açık.

İYUK m.46/2 kapsamındaki yeni temyiz imkânının uygulanabildiği hâllerde, kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde Danıştaya başvurulabiliyor.