Aile hukuku, metnin ayrıntısının doğrudan sonucu belirlediği bir alandır. Bir protokolde eksik kalan tek cümle, yıllar sonra ayrı bir dava konusu olur. Aynı zamanda müvekkil iletişiminin en yoğun olduğu alandır. Bu iki özellik bir arada olduğunda avukatın zamanı ayrıntı yazmakla ve anlatmakla geçer. Yapay zekânın karşılık verdiği yer tam olarak burasıdır. Bu yazı, aile hukuku dosyalarında hangi işlerin devredilebileceğini somut istem örnekleriyle anlatır.
Kısaca
Aile hukukunda yapay zekâ dört işte belirgin zaman kazandırır: anlaşmalı boşanma protokolü taslağı kurmak, nafaka kalemlerini türlerine göre ayrıştırmak, kişisel ilişki takvimini kesin tarih ve saatlerle metne çevirmek ve müvekkil bilgilendirmesi yazmak. Dördü de ayrıntı işidir ve ayrıntı işi devredilebilir. Kusur değerlendirmesi, strateji ve müvekkille kurulan ilişki avukatta kalır.
Aile hukuku dosyasında zaman nerede geçiyor
Dört zaman kalemi
Ayrıntı yazımı. Protokol maddeleri, takvim, envanter, feragat kapsamı. Aile hukukunda metnin ayrıntısı doğrudan sonuç üretir.
Belge okuma. Tapu kayıtları, banka hesap dökümleri, SGK ve gelir belgeleri, mesaj ve kayıt dökümleri.
Müvekkil iletişimi. Dosyanın uzunluğu ve konunun kişiselliği nedeniyle iletişim trafiği başka alanlara göre belirgin biçimde yüksektir.
Emsal araması. Nafaka ölçütleri, velayet değerlendirmesi ve mal rejimi hesabında karar çizgisinin görülmesi.
Bu dört kalem iki katmana düşer: belge tarafı ve üretim tarafı. Hammurabi’de belge tarafı Kütüphane, üretim tarafı ise Asistan ve Araştırma tarafında yürür.
Anlaşmalı boşanma protokolü hazırlamak
Anlaşmalı boşanmada iş, tarafların anlaşmasını eksiksiz bir metne çevirmektir. Metindeki boşluk, sonradan doldurulması güç bir boşluktur.
Protokolde ayrıntı isteyen beş kalem
Av. Aysel Aba Kesici’nin 21 Ağustos 2026 tarihli yazısı, protokollerde en sık eksik kalan beş kalemi sıralamaktadır:
| Kalem | Ayrıntı gerektiren nokta |
|---|---|
| Nafaka | Yoksulluk nafakası ile iştirak nafakasının ayrı ayrı düzenlenmesi |
| Mal paylaşımı | Taşınmazın tapu bilgisi, aracın plaka ve ruhsat bilgisiyle tek tek sayılması ve devir taahhüdünün hükme geçirilmesi |
| Kişisel ilişki | Hafta sonu, bayram ve tatil düzeninin kesin gün ve saatle yazılması |
| Ziynet ve ev eşyası | Hangi eşyanın kimde kalacağının imzalı envanterle belirlenmesi |
| Tazminat ve feragat | Maddi tazminat, manevi tazminat, yargılama gideri ve vekâlet ücretinin ayrı ayrı düzenlenmesi |
Yazının vurguladığı ortak nokta şudur: “taraflar birbirinden nafaka talep etmemektedir” gibi genel bir cümle yeterli değildir; iştirak nafakası çocuğun hakkıdır ve protokoldeki genel ifadeden etkilenmez.
Örnek istem
“Aşağıdaki anlaşma unsurlarından bir anlaşmalı boşanma protokolü taslağı hazırla. Şu beş başlığı ayrı ayrı ve ayrıntılı düzenle: nafaka (yoksulluk ve iştirak ayrı maddelerde), mal paylaşımı (her taşınmaz tapu bilgisiyle, her araç plaka bilgisiyle), kişisel ilişki (gün ve saat vererek, bayram ve yaz tatili dahil), ziynet ve ev eşyası envanteri, tazminat ve feragat (maddi, manevi, yargılama gideri ve vekâlet ücreti ayrı ayrı). Anlaşma unsurları: …”
Çıkan metin taslaktır. Hangi maddenin nasıl düzenleneceği ve müvekkilin menfaatine uygunluğu avukatın değerlendirmesidir.
Nafaka kalemlerini ayrıştırmak
Nafaka, aile hukukunda en sık karışan başlıktır çünkü türleri farklı dayanaklara ve farklı ölçütlere sahiptir.
Dört nafaka türü
Av. Uğur Aslan’ın derlemesine göre Türk Medeni Kanunu kapsamında dört nafaka türü düzenlenmiştir:
| Tür | Dayanak | Temel özelliği |
|---|---|---|
| Yoksulluk nafakası | TMK m. 175-178 | Talep üzerine, kusursuz veya daha az kusurlu eş lehine, ödeyecek eşin mali gücüyle orantılı |
| Tedbir nafakası | TMK m. 169, 197 | Yargılama süresince hâkim tarafından resen takdir edilen geçici önlem |
| İştirak nafakası | TMK m. 182 | Velayeti almayan eşin çocuğun bakım masrafına katılması; kusur durumu etkili değil |
| Yardım nafakası | TMK | Altsoy, üstsoy ve kardeşler arasındaki bakım yükümlülüğü |
Bu ayrımın pratik önemi büyüktür: iştirak nafakasında kusur aranmaz, yoksulluk nafakasında aranır. Protokolde ikisinin ayrı ayrı düzenlenmesinin sebebi budur.
Örnek istem
“Bu dosyada talep edilen nafaka kalemlerini türlerine göre ayrıştır. Her tür için dayandığı kanun maddesini, hangi tarihten itibaren istendiğini ve dosyadaki dayanak belgeyi yaz. Türü belirsiz kalan bir talep varsa ayrıca işaretle.”
Velayet ve kişisel ilişki takvimi
Kişisel ilişki düzeni, aile hukukunda en çok uyuşmazlık üreten kalemdir ve sebebi çoğu zaman metnin belirsizliğidir. “Baba uygun zamanlarda görüşür” biçimindeki bir düzenleme, uygulanabilir bir düzenleme değildir.
Takvimi metne çevirmek
Uygulanabilir bir kişisel ilişki maddesi şunları içerir: hafta sonu düzeni (hangi hafta sonları, saat kaçtan kaça), resmî ve dinî bayramların bölünmesi, yaz tatilinin hangi haftaları, yılbaşı ve doğum günü düzeni, teslim ve iade yeri, tarafların ulaşamaması hâlinde uygulanacak düzen.
Bu, tam anlamıyla bir listeleme işidir ve devredilebilir.
Örnek istem
“Şu anlaşmayı uygulanabilir bir kişisel ilişki maddesine çevir: iki haftada bir hafta sonu, yaz tatilinde bir ay, dinî bayramlarda ikinci gün. Her kalemde gün ve saat belirt, teslim ve iade yerini yaz, bayramların hangi yıl hangi tarafta olacağını dönüşümlü olarak düzenle. Belirsiz bıraktığım noktaları sonda ayrı bir listede sor.”
Son cümle önemlidir: aracın belirsiz bıraktığınız noktaları geri sorması, protokoldeki boşlukları imzadan önce görünür kılar.
Mal rejimi ve envanter
Mal rejimi tasfiyesinde iş iki parçadır: malvarlığının tespiti ve hesabın kurulması.
Tespit tarafı belge işidir. Tapu kayıtları, araç kayıtları, banka dökümleri ve edinme tarihleri bir tabloya dökülür. Hangi malın hangi tarihte, hangi kaynakla edinildiği hesabın çekirdeğidir.
Örnek istem: “Ekteki belgelerden malvarlığı tablosu çıkar. Her satırda malın türü, tanımlayıcı bilgisi (tapu veya plaka), edinme tarihi, edinme bedeli ve belgenin dosyadaki yeri olsun. Evlilik tarihinden önce ve sonra edinilenleri ayrı gruplandır.”
Çıkan tablo hem dilekçenin ekini hem de hesap tartışmasının zeminini verir. Hesabın hukuki değerlendirmesi avukatındır.
Müvekkil iletişimi
Aile hukukunda müvekkil bilgilendirmesi, başka alanlara göre hem daha sık hem de daha dikkatli yazılması gereken bir iştir. Devredilebilir kısım, dosyanın bulunduğu aşamanın sade ve ölçülü bir dille yazılmasıdır.
Örnek istem: “Bu dosyanın mevcut aşamasını müvekkile gönderilecek biçimde yaz. Hukuk terimi kullanma, kullanman gerekiyorsa parantez içinde açıkla. Üç paragrafı geçme. Ölçülü ve nesnel bir dil kullan, sonuç hakkında tahmin yürütme. Son paragrafta bir sonraki adımı ve tahmini zamanlamayı yaz.”
Metin avukat tarafından okunup onaylanarak gönderilir.
Emsal karar araması: aile hukukunda ne aranır
Aile hukukunda emsal araması olguya en duyarlı alanlardan biridir. Nafaka miktarı, velayet değerlendirmesi ve kusur belirlemesi, olayın ayrıntısına göre değişir. Bu yüzden arama madde numarasıyla değil olay anlatımıyla yapılır.
Örnek istem: “Şu olguya benzeyen kararları getir: on iki yıllık evlilik, iki çocuk, kadın eş çalışmıyor, erkek eşin geliri asgari ücretin iki katı düzeyinde, ortak konut kredili ve kredi devam ediyor. Yoksulluk nafakası ve iştirak nafakası bakımından ölçütler nasıl değerlendirilmiş? Her karar için künye, benzeşen nokta ve sonucu ayrı satırda yaz.”
Dilekçeye giren her karar künyesinden doğrulanır: daire, esas numarası, karar numarası ve tarih alınır, künye kaynağına gidilerek asıl metin kontrol edilir.
Üç iş için üç istem
| İş | İstemin çekirdeği | Beklenen çıktı |
|---|---|---|
| Protokol | Beş başlık ayrı ayrı, ayrıntı vererek | Boşluksuz taslak |
| Kişisel ilişki | Gün ve saat, dönüşümlü bayram, teslim yeri | Uygulanabilir madde |
| Malvarlığı | Tablo biçimi, edinme tarihi, belge yeri | Hesap zemini |
Üçünde de ortak kural, aracın belirsiz bıraktığınız noktaları geri sormasını istemektir. Bu tek cümle, protokoldeki boşlukları imzadan önce görünür kılar.
Bir haftada ne değişir
| Gün | Yapılan | Çıktı |
|---|---|---|
| 1 | Sonuçlanmış bir dosyada protokol yeniden yazdırılır | Kendi metninizle karşılaştırma |
| 2 | Kendi protokol kalıbınız araca tanıtılır | Size benzeyen kalıp |
| 3 | Kişisel ilişki maddesi kesin takvime çevrilir | Uygulanabilir madde şablonu |
| 4 | Bir dosyada malvarlığı tablosu çıkarılır | Hesap zemini ve eksik belge listesi |
| 5 | Aynı iş iki yolla yapılıp süre tutulur | Ölçülmüş kazanç |
Hafta sonunda elinizde kendi üslubunuza uyarlanmış bir protokol kalıbı, uygulanabilir bir kişisel ilişki şablonu ve ölçülmüş bir zaman farkı olur.
İnsanda kalan işler
- Kusur değerlendirmesi ve boşanma sebebinin nitelendirilmesi
- Anlaşmalı ile çekişmeli yol arasındaki tercih
- Müvekkille kurulan ilişki ve beklenti yönetimi
- Çocuğun üstün yararına ilişkin değerlendirme
- Duruşma ve müzakere
- Metnin son hâli ve imza
Araç metni hazırlar, avukat kararı verir.
Aile dosyalarında veri düzeni
Aile hukuku dosyaları kişisel hayata ilişkin ayrıntı bakımından yoğundur. Kural sadedir: çalışmaya alınan veri işin gerektirdiği kadar olmalıdır.
Pratik karşılığı şudur: bir kişisel ilişki takvimi kurulurken tarafların kimlik bilgisine ihtiyaç yoktur; bir malvarlığı tablosu çıkarılırken hesap hareketlerinin tamamına değil, ilgili kalemlere ihtiyaç vardır. Verinin nerede işlendiği ve model eğitiminde kullanılıp kullanılmadığı ise tedarikçinin yazılı olarak beyan etmesi gereken bir konudur.
Aile hukuku bürosu için uygulama akışı
1. En sık yazdığınız metni seçin. Çoğu aile hukuku bürosunda bu, anlaşmalı boşanma protokolüdür.
2. Kendi kalıbınızı tanıtın. Madde sıranız, başlıklarınız ve üslubunuz araca verilir.
3. Beş başlıklı protokol kontrol listesini sabit hâle getirin. Her protokolde aynı beş başlık sorulur.
4. Kişisel ilişki şablonunu bir kere kurun. Hafta sonu, bayram, yaz tatili ve teslim düzeni değişkenleriyle birlikte.
5. Emsal aramasını olguyla yapın, künyeyi doğrulayın.
6. Süre tutun ve ekibe yazılı akış olarak verin.
İstem yazımı üzerine elli sayfalık el kitabı doküman kütüphanesinde indirmeye açıktır.
Sık sorulan sorular
Aile hukukunda yapay zekâ hangi işleri hızlandırır?
Dört iş öne çıkar: anlaşmalı boşanma protokolü taslağı kurmak, nafaka kalemlerini türlerine göre ayrıştırmak, kişisel ilişki takvimini kesin tarih ve saatlerle metne çevirmek ve müvekkil bilgilendirmesi yazmak.
Boşanma protokolü taslağı hazırlayabilir mi?
Taslak hazırlayabilir. Beş başlığı ayrı ayrı düzenleyen bir yapı kurar: nafaka, mal paylaşımı, kişisel ilişki, ziynet ve ev eşyası envanteri, tazminat ve feragat. Maddelerin müvekkil menfaatine uygunluğu avukatın değerlendirmesidir.
Protokolde en sık hangi kalemler ayrıntı ister?
Uygulamada beş kalem sayılmaktadır: nafakanın türlerine göre ayrı düzenlenmesi, taşınmaz ve araçların tanımlayıcı bilgileriyle tek tek sayılması, kişisel ilişkinin gün ve saatle yazılması, ziynet ve ev eşyasının imzalı envanterle belirlenmesi, tazminat ve feragat kapsamının kalem kalem ayrılması.
Nafaka türleri nelerdir?
Türk Medeni Kanunu kapsamında dört tür düzenlenmiştir: yoksulluk nafakası (m. 175-178), tedbir nafakası (m. 169, 197), iştirak nafakası (m. 182) ve yardım nafakası. İştirak nafakasında kusur durumu aranmaz.
Kişisel ilişki takvimi nasıl yazılır?
Kesin gün ve saatle. Hafta sonu düzeni, resmî ve dinî bayramların dönüşümlü bölünmesi, yaz tatilinin hangi haftaları, teslim ve iade yeri ve ulaşılamama hâlinde uygulanacak düzen ayrı ayrı yazılır.
Mal rejimi tasfiyesinde nasıl kullanılır?
Tespit tarafında. Belgelerden malvarlığı tablosu çıkarılır: malın türü, tanımlayıcı bilgisi, edinme tarihi, edinme bedeli ve belgenin dosyadaki yeri. Evlilik tarihinden önce ve sonra edinilenler ayrı gruplandırılır. Hesabın hukuki değerlendirmesi avukata aittir.
Aile hukukunda emsal araması nasıl yapılır?
Olay anlatımıyla. Evlilik süresi, çocuk sayısı, tarafların gelir durumu ve konut durumu gibi olgular anlatılır; benzer olgulu kararlar künyeleriyle listelenir. Dilekçeye giren her karar künyesinden doğrulanır.
Müvekkil bilgilendirmesinde nelere dikkat edilir?
Sade dil, ölçülü ton ve sonuç hakkında tahmin yürütmemek. Üç paragrafı geçmeyen, mevcut aşamayı ve bir sonraki adımı anlatan bir metin çoğu durumda yeterlidir. Metin avukat tarafından onaylanarak gönderilir.
Veri konusunda nelere dikkat edilir?
Çalışmaya alınan veri işin gerektirdiği kadar olmalıdır. Takvim kurulurken kimlik bilgisine, malvarlığı tablosu çıkarılırken hesap hareketlerinin tamamına ihtiyaç yoktur.
Küçük bir aile hukuku bürosunda da anlamlı mı?
Anlamlıdır. Tek bir protokol kalıbı ve tek bir kişisel ilişki şablonu kurulduğunda, aynı yapı her dosyada tekrar kullanılır. Kazanç dosya sayısından çok metnin ayrıntı yoğunluğuna bağlıdır.
Kaynakça
- Av. Aysel Aba Kesici, “Anlaşmalı Boşanmada Protokol Hazırlarken Atlanan 5 Kritik Madde”, 21 Ağustos 2026. hukukihaber.net
- Av. Uğur Aslan, “Nafaka Nedir? Türleri Nelerdir?”, nafaka türleri ve dayandıkları TMK maddeleri. hukukihaber.net
İlgili içerikler
Genel çerçeve için hukukta yapay zekâ sayfasına, asistanın çalışma akışı için hukuki yapay zekâ asistanı sayfasına, olgu üzerinden arama için emsal karar arama sayfasına, aynı kümedeki alan yazısı için iş hukukunda yapay zekâ yazısına ve dilekçe tarafı için yapay zekâ ile dilekçe hazırlama yazısına bakabilirsiniz.
Son güncelleme: 25 Ağustos 2026
Bu yazı, Türk hukukuna özel yapay zekâ altyapısı geliştiren Hammurabi ekibi tarafından hazırlanmıştır. hammurabi.tr