ChatGPT çıktığından beri her hukuk bürosunda aynı soru soruluyor: bu araçla gerçekten iş yapılır mı, yoksa sadece etkileyici bir oyuncak mı? Cevap ikisinin arasında bir yerde. Genel amaçlı bir dil modeli belirli işleri gerçekten hızlandırır, belirli işlerde ise kullanıldığı anda dosyayı riske atar. Bu yazıda ayrımı teknik sebepleriyle birlikte açıklıyoruz.
Genel amaçlı model ne yapar
ChatGPT, Claude veya Gemini gibi modeller çok geniş bir metin yığını üzerinde eğitilmiş genel amaçlı sistemlerdir. Yaptıkları iş, verilen bağlama en uygun devamı üretmektir. Bu yetenek dil işlerinde son derece güçlüdür. Bir metni sadeleştirmek, uzun bir paragrafı özetlemek, bir fikri farklı üslupla yeniden yazmak veya bir yapıyı maddelere dökmek bu modellerin doğal olarak iyi olduğu işlerdir.
Avukatın gününde bu işlerden çok var. Müvekkile gidecek bilgilendirme yazısının dilini yumuşatmak, bir sözleşme taslağının okunabilirliğini artırmak, uzun bir bilirkişi raporunun ana başlıklarını çıkarmak, İngilizce bir doktrin metnini Türkçeye çevirmek. Bunların hepsinde genel amaçlı model işe yarar, çünkü bu işlerin hiçbiri modelden hukuki bilgi üretmesini istemez. Bilgi zaten metinde vardır, modelden istenen o bilgiyi yeniden biçimlendirmesidir.
Genel amaçlı model nerede durur
Sınır, modelden metinde olmayan bir bilgiyi getirmesini istediğiniz anda başlar. Emsal karar sorduğunuzda, bir maddenin güncel halini istediğinizde veya bir sürenin kaç gün olduğunu sorduğunuzda model artık biçimlendirme yapmıyor, hatırlamaya çalışıyordur. Ve dil modelleri hatırlamadıkları yerde boş bırakmaz, en olası görünen cevabı üretir.
Bu davranışın adı halüsinasyondur ve hukukta özellikle tehlikelidir, çünkü uydurulan çıktı gerçek olanla aynı biçimdedir. Var olmayan bir Yargıtay kararı da tıpkı gerçek bir karar gibi daire adı, esas numarası, karar numarası ve tarih taşır. Metnin yüzeyine bakarak ayırt edemezsiniz. Ayırt etmenin tek yolu kaynağa gidip doğrulamaktır.
| İş türü | Genel amaçlı model | Hukuka özel sistem |
|---|---|---|
| Metin sadeleştirme, özet, çeviri | Uygun | Uygun |
| Dilekçe taslağının iskeletini çıkarma | Kısmen uygun, hukuki içerik doğrulanmalı | Uygun, kaynak gösterir |
| Emsal karar bulma | Uygun değil, künye uydurur | Uygun, canlı kaynağa bağlanır |
| Güncel mevzuat metni | Uygun değil, eğitim verisi eskidir | Uygun, güncel metni getirir |
| Süre ve hak düşürücü süre hesabı | Uygun değil | Uygun, kural tabanlı hesaplar |
| Müvekkil dosyası yükleme | Riskli, veri işleme şartları belirsiz | Uygun, sözleşmeyle güvenceye alınır |
Teknik fark nereden geliyor
Hukuka özel sistemler ile genel amaçlı modeller arasındaki fark, çoğu zaman sanıldığı gibi modelin kendisinde değildir. Fark, modelin etrafına kurulan mimaride yatar. Hukuka özel bir sistem, soruyu doğrudan modele sormaz. Önce soruyu anlar, ardından mevzuat ve içtihat veri tabanında arama yapar, bulduğu gerçek metinleri modele bağlam olarak verir ve modelden yalnızca bu metinlere dayanarak cevap üretmesini ister.
Bu yaklaşımın iki sonucu vardır. Birincisi, model artık hatırlamaya çalışmaz, önüne konan belgeyi okur. İkincisi, her cümlenin arkasında gösterilebilir bir kaynak bulunur. Sistem bir karar bulamadığında da bunu söyleyebilir, çünkü arama sonucu boş dönmüştür. Genel amaçlı modelde böyle bir mekanizma yoktur, arama yapılmadığı için boş sonuç kavramı da yoktur.
Bir diğer fark eğitim verisinin dağılımıdır. Dünyanın en büyük modelleri ağırlıklı olarak İngilizce ve Anglo-Amerikan hukuk sistemine ait metinlerle eğitilir. Türk hukuku kıta Avrupası geleneğine dayanır, kanun sistematiği ve kavram seti farklıdır. Genel amaçlı model bir Türk hukuku sorusunu cevaplarken, gördüğü örüntülerin çoğu başka bir hukuk sisteminden gelir. Sonuç, yüzeyde doğru görünen ama sistematiği yanlış cevaplardır.
Sır saklama ve veri tarafı
Teknik yeterlilikten bağımsız olarak bir de yükümlülük boyutu var. Avukatlık Kanunu m. 36 avukata sır saklama yükümlülüğü getirir. KVKK ise müvekkil verisinin işlenmesini ayrı bir hukuki rejime bağlar. Bir müvekkil dosyasını genel amaçlı bir servise yüklediğinizde, o veriyi kimin, hangi amaçla, ne kadar süreyle işlediğini ve nerede sakladığını çoğu zaman bilemezsiniz.
Kurumsal planlar bu tabloyu kısmen düzeltir, ancak düzelten şey teknoloji değil sözleşmedir. Bu yüzden bir aracı değerlendirirken sorulacak soru “model iyi mi” değil, “veri işleyen sıfatıyla kim, nerede, hangi taahhütle işliyor” olmalıdır. Konunun ayrıntısı için avukatların yapay zekâ kullanması KVKK’ya uygun mu yazımıza bakabilirsiniz.
Pratik kural
Günlük çalışmada işe yarayan basit bir ayrım var. Modelden metnin içindeki bilgiyi işlemesini istiyorsanız genel amaçlı araç yeterlidir. Modelden metinde olmayan bir bilgiyi getirmesini istiyorsanız, kaynağa bağlı bir sisteme ihtiyacınız vardır.
- Önünüzdeki belgeyi özetlet, sadeleştir, yeniden yapılandır: genel amaçlı model olur.
- Bir iddiayı destekleyecek karar ara, madde metni getir, süre hesapla: kaynağa bağlı sistem gerekir.
- Müvekkil adı, TC kimlik numarası, dosya numarası içeren hiçbir belgeyi veri işleme şartları belirsiz bir servise yükleme.
- Hangi aracı kullanırsan kullan, mahkemeye giden her künyeyi kaynağından teyit et.
Bu ayrımı oturttuğunuzda yapay zekâ tartışması “kullanmalı mıyım” sorusundan çıkar, “hangi işte hangisini kullanmalıyım” sorusuna döner. Asıl verimlilik de oradadır.
Sık sorulan sorular
ChatGPT hukuki danışmanlık verebilir mi?
Hayır. ChatGPT bir dil modelidir, hukuki danışmanlık veremez ve verdiği metin hukuki görüş değildir. Avukatlık faaliyeti 1136 sayılı Avukatlık Kanunu kapsamında yürütülür. Model çıktısı olsa olsa bir taslak ya da başlangıç notudur, sorumluluk her zaman avukatta kalır.
ChatGPT Türk mevzuatını biliyor mu?
Kısmen. Genel amaçlı modeller eğitim verisinde Türkçe hukuk metni de görür, ancak bu veri güncel değildir, mevzuat değişikliklerini takip etmez ve Yargıtay içtihadına canlı erişimi yoktur. Bu yüzden madde numarası, tarih ve karar künyesi konusunda güvenilmez.
Hukuka özel yapay zekâ ne yapar da ChatGPT yapmaz?
Temel fark erişimdir. Hukuka özel sistemler canlı mevzuat ve içtihat kaynağına bağlanır, ürettiği her cümlenin altına kaynağını koyar ve bulamadığında bulamadığını söyler. Genel amaçlı model ise bilmediği yerde en olası cümleyi üretir.
ChatGPT’ye müvekkil dosyası yüklemek güvenli mi?
Kurumsal olmayan planlarda yüklediğiniz içerik model geliştirme amacıyla kullanılabilir. Avukatın sır saklama yükümlülüğü ve KVKK karşısında bu ciddi bir risktir. Müvekkil verisi, veri işleme şartlarını sözleşmeyle güvenceye almadığınız hiçbir servise girmemelidir.
Türk hukukuna özel eğitilmiş, kaynağını gösteren bir çalışma alanını denemek isterseniz Hammurabi’yi keşfedin.
Aynı başlık altındaki diğer yazılar: Avukatlar İçin Yapay Zekâ · Türk Hukukuna Özel Yapay Zekâ · Yapay Zekâ Halüsinasyonu ve Avukat · Avukatlar İçin Yapay Zekâ Seçerken.