Bu soruyu soran avukatın gerçek merakı genellikle şu: dilekçeyi yapay zekâya yazdırırsam başım derde girer mi? Kısa cevap, yazdırmak değil denetlemeden sunmak başınızı derde sokar. Uzun cevap, işin nerede bitip sizin nerede başladığınıza dair net bir sınır çizmeyi gerektiriyor.
Dilekçe üretiminin bir programda nasıl çalıştığını ve nelere bakmanız gerektiğini hukuk yapay zeka programı rehberinde anlattık.
Yapay zekâ dilekçenin neresini yazabilir
Bir dilekçe tek parça değildir. Mahkeme başlığı, taraflar, konu, açıklamalar, hukuki sebepler, deliller ve sonuç talebi farklı nitelikte bölümlerdir. Otomasyona uygunlukları da farklıdır.
Taslağın dosya bağlamıyla üretilmesi, genel amaçlı bir sohbet aracıyla hukuk için kurulmuş bir hukuk yapay zekası arasındaki temel farktır.
| Bölüm | Yapay zekânın katkısı | Risk |
|---|---|---|
| Başlık, taraflar, konu | Yüksek, kalıp iştir | Düşük |
| Olayın anlatımı | Yüksek, verdiğiniz olguyu düzenler | Düşük, olgu sizden gelir |
| Hukuki sebepler | Orta, madde önerir | Yüksek, madde numarası uydurulabilir |
| Emsal karar atfı | Orta, künye getirir | Çok yüksek, künye uydurulabilir |
| Sonuç ve talep | Orta, kalıbı kurar | Orta, talep kapsamı hatalı olabilir |
Tablonun okunma biçimi şudur: riski düşük olan satırlarda modele güvenebilirsiniz, çünkü model orada bilgi üretmiyor, sizin verdiğiniz bilgiyi biçimlendiriyor. Riski yüksek satırlarda ise model hafızasından bilgi çağırmaya çalışır ve asıl tehlike oradadır.
Asıl tehlike: biçimi doğru, içeriği olmayan atıf
Bir dil modeli bir Yargıtay kararı künyesi ürettiğinde, o künye gerçek bir künyeyle aynı yapıdadır. Daire numarası makul, esas numarası formata uygun, tarih tutarlıdır. Metne bakarak sahte olduğunu anlamanın yolu yoktur. Anlamanın tek yolu, künyeyi resmi karar arama sistemine girip kararın var olup olmadığına bakmaktır.
Aynı sorun mevzuat atfında da geçerlidir. Model bir maddeyi doğru numarayla ama yürürlükten kalkmış hâliyle aktarabilir. Türkiye’de kira, iş ve infaz mevzuatı sık değiştiği için bu risk düşük değildir.
Doğrulama zinciri
Mahkemeye giden her dilekçe için uygulanabilir, kısa bir kontrol listesi aşağıda. Bu zinciri kırmadığınız sürece yapay zekâ ile dilekçe hazırlamak güvenlidir.
- Her madde atfını yürürlükteki kanun metninden teyit edin, maddenin son değişiklik tarihine bakın.
- Her karar künyesini resmi karar arama sisteminde aratın, kararın var olduğunu görün.
- Kararı açın ve gerçekten sizin iddianızı desteklediğini okuyun, çünkü var olan bir karar da yanlış amaçla aktarılmış olabilir.
- Süre ve tutar hesaplarını ayrı bir araçla veya elle kontrol edin.
- Olayın anlatımını kendi dosya notlarınızla karşılaştırın, model eksik bıraktığı yeri tamamlamış olabilir.
Beşinci madde en çok atlanandır. Dil modelleri boşluk sevmez. Olay anlatımında eksik bıraktığınız bir tarihi veya tutarı, makul görünen bir değerle doldurabilirler. Bu uydurma değil tamamlamadır ama sonucu aynıdır.
Kaynak gösteren sistem farkı
Yukarıdaki zincirin maliyeti, kullandığınız araca göre çok değişir. Kaynak göstermeyen bir araçta her künyeyi sıfırdan aramanız gerekir ve doğrulama süresi kazandığınız süreyi yiyebilir. Kaynağa bağlı çalışan bir sistemde ise her atfın yanında zaten bağlantı vardır, doğrulama tıklamaya iner.
Bu yüzden dilekçe üretiminde asıl soru “yapay zekâ dilekçe yazabilir mi” değil, “yazdığı her cümlenin kaynağını gösterebiliyor mu” olmalıdır. Ayrıntı için emsal kararda doğrulama yazımıza bakabilirsiniz.
Sorumluluk tarafı
Dilekçeyi kimin yazdığı hukuken önemsizdir, altında kimin imzası varsa sorumluluk ondadır. Avukatın özen yükümlülüğü, yapay zekâ kullanıldığında ortadan kalkmaz, kapsamı genişler: artık kendi çalışmanızı değil, makinenin çalışmasını da denetlemekle yükümlüsünüz. Bu çerçeveyi ayrı bir yazıda ele aldık.
Yapay zeka ile dilekçe yazma nasıl yapılır
Yapay zeka ile dilekçe yazma, tek bir komutla bitmiş metin istemek değildir. Sonuç beş adımda kurulur ve her adımda avukat yön verir. Aşağıdaki sıra, üretilen taslağın kullanılabilir olmasını sağlayan en kısa yoldur.
Rolü ve dosyayı tanımlayın
Hangi mahkeme, hangi dava türü, hangi taraf olduğunuzu yazın. Dosyanın özetini ve elinizdeki belgeleri verin. Bu bilgi olmadan üretilen metin genel kalır ve kullanılamaz.
Talebi tek cümleyle söyleyin
Ne istediğinizi tek cümleye indirin. Cevap dilekçesi mi, itiraz mı, ıslah mı. Talep net değilse taslağın yapısı da net olmaz.
Argüman stratejisini siz seçin
Zamanaşımı def’i mi öne alınacak, esasa ilişkin savunma mı. Bu seçim hukuki muhakemedir ve avukatta kalır. Programa strateji sorulmaz, strateji verilir.
Emsal isteyin ve atıfları açın
Savunmayı destekleyecek kararları isteyin. Her atıfı tıklayıp orijinal karar metnini açın. Açılmayan atıf dilekçeye giremez.
Son hâli siz verin
Üretilen metin taslaktır. Usul bilgileri, tarihler, taraf adları ve tutarlar tek tek kontrol edilir. İmza ve sorumluluk avukattadır.
Dilekçe asistanı ne yapar, ne yapmaz
Dilekçe asistanı ifadesi piyasada iki farklı şeyi anlatır. Birincisi hazır şablon dolduran araçlardır. İkincisi dosya bağlamını okuyup metni kuran hukuk yapay zeka programlarıdır. Aradaki fark çıktının kullanılabilirliğinde ortaya çıkar.
| Başlık | Şablon aracı | Dilekçe asistanı |
|---|---|---|
| Girdi | Boşluk doldurma formu | Dosya özeti ve talep |
| Yapı | Sabit şablon | Olaya göre kurulan bölümler |
| Emsal | Yok | Karar metnine bağlı atıf |
| Revizyon | Elle | Talimatla yeniden yazım |
| Sınır | Standart dışı dosyada işe yaramaz | Hukuki muhakemeyi üretmez |
Hangi dilekçe türlerinde en çok işe yarar
Yapısı belli ve tekrar eden dilekçelerde kazanç en yüksektir. Özgün hukuki tartışma gerektiren metinlerde kazanç düşer, çünkü işin ağırlığı muhakemededir.
- Cevap dilekçesi: yapı standarttır, olay örgüsü dosyadan gelir, kazanç yüksektir.
- Dava dilekçesi: talep ve hukuki nedenler bölümünde hızlı taslak çıkar.
- İstinaf ve temyiz dilekçesi: gerekçeli karara itiraz noktalarının çıkarılmasında zaman kazandırır.
- İcra itirazı ve şikâyet: tekrar eden yapıda en yüksek kazanç burada olur.
- Bilirkişi raporuna itiraz: rapordaki çelişkilerin listelenmesinde kullanışlıdır.
Sık sorulan sorular
Yapay zekâ ile dilekçe yazmak yasak mı?
Yasak değil. Dilekçeyi kimin kaleme aldığını düzenleyen bir hüküm yoktur, sorumluluğu imzalayan avukat taşır. Yasak olan değil, denetlenmeden sunulan çıktıdır.
Yapay zekâ dilekçesi mahkemede sorun yaratır mı?
Metnin kendisi sorun yaratmaz. Sorun, içindeki uydurulmuş karar künyesi veya yürürlükten kalkmış madde atfı ortaya çıktığında doğar. Bu durumda hem dosya hem vekil zarar görür.
Hangi dilekçelerde yapay zekâ daha çok işe yarar?
Yapısı standart olan ve olguları belirli olan dilekçelerde. İhtarname, itirazın iptali, basit tahliye talepleri gibi. Karmaşık strateji gerektiren dilekçelerde katkı iskelet çıkarmakla sınırlı kalır.
Doğrulama ne kadar sürer?
Kaynak göstermeyen bir araçta doğrulama, yazma süresinden uzun sürebilir. Kaynak gösteren bir sistemde ise her atfın yanındaki bağlantıya tıklamak yeterlidir ve süre dakikalara iner.
Dosyanızı bilen, kaynağını gösteren bir asistanla taslak üretmek isterseniz Hammurabi’yi keşfedin.
Aynı başlık altındaki diğer yazılar: Avukatlar İçin Yapay Zekâ · Yapay Zekâ ile Dilekçe Hazırlama · Emsal Kararda Yapay Zekâ Doğrulaması · Avukatın Yapay Zekâ Sorumluluğu.