Ceza hukukunun en teknik labirentlerinden biri, hiç şüphesiz suçta tekerrür ve bu durumun infaz rejimine etkileridir. Kanun koyucu; “uslanmaz” kabul edilen mükerrirleri ve “özel tehlikeli” suçluları (örgüt mensupları) toplumdan daha uzun süre izole etmek için katı bir baraj sistemi öngörmüştür.
Peki, bu labirentte yolumuzu nasıl bulacağız? Gelin, 5237 sayılı TCK m. 58 ve 5275 sayılı CGTİK m. 108 ekseninde özgürlüğün yeni sınırlarını çizelim.
1. “Tekerrürde Tekerrür” Çıkmazı: 2025 Güncellemesi
Bir mahkûmiyetin tekerrüre esas alınabilmesi için belirli sürelerin (5 yıl veya 3 yıl) içinde yeni bir suç işlenmesi gerekir. Ancak asıl kritik nokta, halk arasında “ikinci defa tekerrür” olarak bilinen durumdur.
Önemli Değişiklik: 2025 yılındaki güncel düzenlemeye (7550 s.k.) kadar ikinci defa mükerrir olanlar için koşullu salıverilme hakkı yoktu. Ancak yeni mevzuatla birlikte, bu durumdaki hükümlülere de bir kapı aralandı. Artık ikinci defa mükerrir olanlar, cezalarının 3/4’ünü infaz kurumunda çektikleri takdirde koşullu salıverilmeden yararlanabiliyor.
2. İnfazın Matematiği: 1/2 mi, 2/3 mü?
7242 sayılı Kanun ile normal infaz rejimi ile mükerrir rejimi arasındaki makas iyice açıldı:
- Normal Oran: Süreli hapis cezalarında kural olarak 1/2’dir.
- Mükerrir Oranı: Kural olarak 2/3 olarak uygulanır.
Matematiksel Fren (m. 108/2): Kanun, tekerrürün bir “zulme” dönüşmesini engellemek için bir tavan belirlemiştir: Tekerrür nedeniyle eklenecek miktar, tekerrüre esas alınan (eski) cezanın en ağırından fazla olamaz. Ancak dikkat! 2025 Haziran değişikliği uyarınca, ikinci defa tekerrür halinde bu koruyucu tavan kuralı artık uygulanmıyor.
3. Denetimli Serbestlik: “Gölge” Takip
Mükerrirler için denetimli serbestlik sadece cezaevi çıkışında değil, sonrasında da devam eder. İnfaz hâkimi, mükerrir hakkında ceza bittikten sonra başlamak üzere en az 1 yıl denetim süresi belirler. Bu süre, iyi halli geçirilmezse 5 yıla kadar uzatılabilir. Bu, normal suçlularda olmayan ekstra bir sosyal savunma mekanizmasıdır. Denetimli serbestliğin uyuşturucu suçları özelindeki işleyişini ise TCK 191 kapsamında denetimli serbestlik ve tedavi süreci yazımızda ayrıntılı olarak ele almıştık.
4. “Yasa Gereği” Mükerrirler: Örgüt, İtiyat ve Meslek
TCK m. 58/9 uyarınca; örgüt mensupları, suçu meslek edinenler ve itiyadi suçlular sabıkasız olsalar dahi doğrudan mükerrir rejimine girerler.
- Terör Suçlarında: İnfaz oranı istisnasız 3/4’tür.
- Karma Durum: Fail hem terör suçlusu hem de mükerrir ise, Yargıtay en ağır olan 3/4 oranını esas alır.
Sonuç: Özgürlüğün Bekçiliği
Türk İnfaz Hukuku, mükerrirleri yüksek risk grubu olarak kodlamıştır. Ancak bu katı refleks, uygulamada telafisi imkansız hak ihlallerine kapı aralayabilir. İnfaz rejimindeki hatalı bir oran tespiti, bir insanın hayatından aylar çalınması demektir. Biz hukukçuların görevi, her müddetnameyi bir “özgürlük denetimine” tabi tutmaktır. Çünkü infaz hukukunda yapılan bir matematik hatası, sadece bir rakamın değil, bir insanın özgürlüğünün ihlalidir.
İlgili Yazılarımız
- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Nedir, Nasıl İşler?
- TCK 191 Uyuşturucu Madde Kullanma Suçunda Denetimli Serbestlik ve Tedavi Süreci
- CMK 100: Tutuklama Nedenleri ve Şartları
Kaynakça
Mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu. (2004). T.C. Resmî Gazete (25611, 12 Ekim 2004). (Özellikle m. 58: Suçta tekerrür ve özel tehlikeli suçlular).
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun. (2004). T.C. Resmî Gazete (25685, 29 Aralık 2004). (Özellikle m. 105/A, m. 107 ve m. 108).
- 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu. (1991). T.C. Resmî Gazete (20843 Mükerrer, 12 Nisan 1991). (Özellikle m. 17: Terör suçlarında koşullu salıverilme oranları).
- 7242 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. (2020). T.C. Resmî Gazete (31100, 15 Nisan 2020).
Yargı Kararları
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu. İkinci defa tekerrür (tekerrürde tekerrür) müessesesinin uygulanabilmesi için ilk tekerrür kararının kesinleşmesi ve infaz rejiminin uygulanmış olması gerektiğine dair yerleşik içtihatlar.
- Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2016/5351, K. 2016/4351. (Birden fazla infaz rejiminin birleşmesi durumunda “en ağır infaz rejiminin” uygulanması kuralı).
- Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2015/3048, K. 2015/4355. (Mükerrirlere özgü infaz rejimi ve koşullu salıverilme sürelerinin hesaplanması).
- Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2015/4206, K. 2015/4690. (CGTİK m. 108/2 uyarınca tekerrür nedeniyle eklenecek miktarın tavanının belirlenmesi ve müddetname hataları).
- Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2015/3521, K. 2015/5149. (Örgütlü suçlar ve terör suçlarında infaz rejimi içtimaı ile m. 108/4 infaz sonrası denetim uygulaması).
Doktrin ve Bilimsel Eserler
- Artuk, M. E., Gökcen, A., Alşahin, M. E., & Çakır, K. (2023). Ceza Hukuku Genel Hükümler (17. Baskı). Adalet Yayınevi.
- Centel, N., Zafer, H., & Çakmut, Ö. (2022). Türk Ceza Hukukuna Giriş (12. Baskı). Beta Yayıncılık.
- Özgenç, İ. (2023). Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (19. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
- Şahin, C., & Hafızoğulları, Z. (2021). Ceza İnfaz Hukuku. Seçkin Yayıncılık.