UYAP’ta sorun yapay zekâ değil, bindirilen yük
UYAP altyapısına saygılı, davanın esasına odaklı güvenli yapay zekâ mimarisi.
Adalet Bakanlığı, Avukat Portal’da olağan dışı yük üreten işlemler için erişim engeli uygulamaya başladı. Hammurabi dosyadaki her evrakı indirmez. Davanın esasına etki eden belgeleri seçer, sınırlı sayıda ve sırayla çeker. Böylece UYAP altyapısındaki gereksiz yük azaltılır, kullanıcı deneyimi iyileştirilir ve yapay zekânın daha ilgili belgelerle çalışması sağlanır.
Yaptırımı tetikleyen, araç adı değil işlem niteliği
Duyuruda yapay zekâ araçları, robot yazılımlar ve otomatik sorgulama araçları örnek olarak sayılıyor. Ancak yaptırımı kuran cümle başka bir şey söylüyor: sistemin işleyişini, performansını veya diğer kullanıcıların erişimini olumsuz etkileyen işlemler. Ölçüt aracın adı değil, o işlemin ortak altyapıda ürettiği sonuç.
Burada önemli olan, yapay zekâ kullanılıp kullanılmamasından ziyade UYAP altyapısıyla gerçekleştirilen işlemlerin niteliği ve sistem kaynakları üzerindeki etkisidir. Gereksiz ve tekrarlayan sorgulardan kaçınılması, veri aktarımının ihtiyaçla sınırlandırılması ve işlemlerin kontrollü biçimde yürütülmesi, sürdürülebilir bir entegrasyonun temel unsurlarıdır.
Bu ayrım pratikte şu anlama geliyor. Bir avukatın kendi dosyasını yapay zekâyla çözümlemesi başlı başına bir sorun değil. Sorun, bu çözümleme için kamu sunucusundan binlerce gereksiz belgenin ayrım yapılmadan çekilmesi. Aynı işi çok daha az veri transferiyle yapan bir mimari, duyurunun işaret ettiği riski en baştan üretmez.
Yavaşlatmak tek başına çözüm değil
Toplu indirmelerde işlemler arasına bekleme süresi koymak, anlık yoğunluğu azaltabilir. Ancak yüz yirmi evrakı daha yavaş indirmek, hâlâ yüz yirmi evrakın aktarılması demektir. Bu nedenle yalnızca hızı sınırlamak değil, gereksiz evrak aktarımını önlemek de önemlidir. UYAP’ın güncel duyurusu da yoğun, olağan dışı ve tekrarlayan işlemlerin sistem kaynaklarına etkisine dikkat çekmektedir.
Somutlaştıralım. Orta ölçekli bir dava dosyasında yüz yirmi evrak bulunabilir. Bunların önemli bir kısmı tebligat mazbatası, masraf makbuzu, harç pulu, havale evrakı ve rutin ara karardan oluşur. Bu belgeler dosyanın usulî seyrini gösterir; davanın esasını anlamaya katkısı sınırlıdır. İndirmeler arasına yalnızca bekleme süresi koyan bir araç, bu belgelerin tamamını yine de sunucudan ister.
Hammurabi’nin yaptığı şey farklı. Aktarım başlamadan önce hangi belgenin isteneceğine karar verilir. Sunucudan hiç istenmeyen bir belge, ne kadar beklenirse beklensin aktarılmış sayılmaz. Toplam iş yükü böylece gerçekten azalır, zamana yayılmış olmaz.
Toplu aktaran bir yaklaşım bu belgelerin tamamını indirmeyi gerektirebilir.
Makbuz, fiş, tebligat mazbatası ve çalışma bakımından gerekli görülmeyen diğer evrak.
Hammurabi’nin çalışma açısından ilgili bulduğu belgeler. UYAP’tan yalnızca bunlar istenir.
Bu örnekte 80 gereksiz evrakın hiç aktarılmaması, UYAP üzerindeki işlem ve veri aktarımı yükünü doğrudan azaltır. Oran dosya türüne, taraf sayısına ve yargılamanın aşamasına göre değişir.
Güvenli aktarımı kuran beş sütun
Beşi de aynı amaca hizmet ediyor: UYAP’tan istenen işlem ve veri miktarını azaltmak. Kontrollü hız sınırlaması bunlardan yalnızca biri.
Tek seferde tek dosya
Hammurabi portalınızdaki dosyaları toplu olarak taramaz. Tek seferde tek dava dosyasıyla çalışır. Üzerinde çalışacağınız dosyayı siz seçersiniz, sistem o dosyanın dışına çıkmaz. Toplu tarama yapan araçlarla aradaki en temel fark budur: kapsam en baştan daraltılmıştır, sonradan filtrelenmez.
Evrak ve bağlam hijyeni
Bir belgenin dava için kritik olup olmadığı, tam içeriği indirilmeden de büyük ölçüde anlaşılabilir. Evrak adı, türü, tarihi ve dosya içindeki sırası bu kararı vermeye çoğu zaman yeter. Yüz yirmi evraklık bir dosyada Hammurabi tipik olarak otuz ila kırk belgeyi aktarır: dilekçeler, deliller, bilirkişi raporları, tutanaklar ve kararlar. Geri kalan usulî evrak sunucudan hiç istenmez.
Bunun ikinci bir faydası var. Daha fazla belge vermek, yapay zekâdan daha iyi sonuç almak anlamına gelmiyor; gereksiz belge asıl önemli bilginin ayırt edilmesini zorlaştırıyor. Buna bağlam hijyeni diyoruz: model, usulî evrak kalabalığıyla değil davanın esasıyla çalışır. Avukat dava analizinde aradaki fark doğrudan sonuca yansır.
Kullanıcı kontrolü ve “Tümünü Seç” butonunun bilinçli yokluğu
Aktarım ekranında “Tümünü Seç” butonu yoktur. Bu bir eksiklik değil, bilinçli bir arayüz kararıdır. Varsayılan davranış kapsamı genişletmek değil daraltmaktır; ekranda bulacağınız buton “Seçimi Kaldır”dır. Tek tıkla yüz yirmi belgeyi işaretlemenin yolu kapalı olduğunda kullanıcı gerçekten ihtiyaç duyduğu belgeyi seçer. Arayüz, kullanıcıyı ortak altyapıya saygılı davranmaya teşvik edecek biçimde tasarlanmıştır. Seçilmeyen belge sunucudan hiç istenmez.
Çalışma alanı ve mükerrer aktarımın önlenmesi
Aynı büroda beş avukat aynı dosya üzerinde çalışıyorsa, o dosyanın UYAP’tan beş ayrı kez aktarılması için teknik bir gerekçe yoktur. Hammurabi’de dosya çalışma alanına bir kez aktarılır ve büro içindeki yetkili meslektaşlarla paylaşılır. Rol bazlı erişim kontrolü her zaman açıktır; herkes yalnızca kendi yetki seviyesindeki içeriği görür. Kaynağa saygı yalnızca işlemi yavaşlatmak değil, gereksiz işlemi baştan ortadan kaldırmaktır.
Kontrollü istek yönetimi ve şeffaf altyapı
İşlemler arasında bilinçli bekleme süreleri uygulanır ve sistemden yoğunluk uyarısı geldiğinde geri çekilinir. Aktarım bu yüzden bazen yavaş ilerler; sistem daha hızlı çalıştırılamadığı için değil, ortak altyapıya saygı bilinçli bir tercih olduğu için.
İşlemler, güvenilirliği belirsiz üçüncü taraf proxy ağları üzerinden değil, Google Cloud sunucu hizmetleri üzerinde yürütülür. KVKK kapsamındaki veri sorumlusu bildirimlerimiz tamamlanmıştır. Altyapı ve veri güvenliği tarafındaki ayrıntıları güvenlik sayfamızda bulabilirsiniz.
Veri köprüsü dört ilkeyle çalışır
UYAP ile çalışma alanınız arasındaki bağlantı, veriyi varsayılan olarak kalıcı hale getirmeyen bir yapı üzerine kurulu. Neyin geçici kalacağına, neyin kaydedileceğine siz karar verirsiniz.
Oturum köprüsü
UYAP’ı çalışma alanınıza bağladığınızda, izin verdiğiniz dosyaları ekip arkadaşlarınız kendi arayüzlerinden görüntüleyebilir. Oturum bilgileri arka planda taşınır; herkes yalnızca kendi yetki seviyesindeki içeriği görür. Rol bazlı erişim kontrolü her zaman açıktır.
İz bırakmayan görüntüleme
Siz kaydetme kararı vermedikçe, UYAP’tan yansıyan dosyalar Hammurabi’nin veritabanına kaydedilmez. Oturumunuz kapandığında ekrandaki içerik kalmaz, geride kopya tutulmaz. Bu bir arşivleme değil, anlık bir penceredir.
Seçici kayıt
Üzerinde derinlemesine çalışmak istediğiniz dosyayı tek adımda çalışma alanınıza aktarırsınız. Veri yalnızca bu durumda Hammurabi’de kalıcı olur; özet çıkarma, dilekçe analizi ve emsal araştırması bu aşamada devreye girer. Karar sizindir: geçici bakın ya da kalıcı çalışın.
Seç ve çalış
Dosyayı çalışma alanınıza eklediğinizde müvekkil, dava ve evrak yapısı otomatik olarak yansır. Hangi davanın hangi evrakını tutacağınıza siz karar verirsiniz. Sonradan eklenen bir evrakı tek adımda eşitlersiniz.
E-imzanızla erişebildiğiniz her dosya, tek arayüzde
- Yargıtay ve Danıştay
- Bölge Adliye Mahkemeleri
- İlk Derece Mahkemeleri
- İcra Daireleri
- Vergi Mahkemeleri
Entegrasyon yalnızca görüntüleme yetkisiyle çalışır. UYAP’a giden imza her zaman avukatın kendi e-imzasıdır. Erişim kapsamı avukatın portaldaki kendi yetkisiyle sınırlıdır, Hammurabi bu kapsamı genişletmez.
Yavaşlatan araç ile az çeken mimari
İkisi de bekleme süresi uygulayabilir. Fark, sunucudan kaç belgenin istendiğinde ortaya çıkar.
| Kriter | Toplu indirme yaklaşımı | Hammurabi sorumlu entegrasyon mimarisi |
|---|---|---|
| İstek yönetimi | İstekler arasına bekleme süresi konabilir, ancak toplam istek sayısı değişmez. | Bekleme süresi uygulanır, ayrıca istek sayısı aktarım öncesinde azaltılır. Yoğunluk uyarısında geri çekilinir. |
| Aktarılan evrak kapsamı | Dosyadaki evrakın tamamı aktarılır. | Esasa etki eden belgeler aktarılır. Yüz yirmi evraklık bir dosyada tipik olarak otuz ila kırk belge. |
| Sistem kaynağı etkisi | Toplam veri transferi aynı kalır, yalnızca zamana yayılır. | Toplam veri transferi gerçekten azalır. |
| Ekip içi kullanım | Aynı dosyanın farklı kullanıcılar tarafından yeniden aktarılması gerekebilir. | Dosya çalışma alanına tek seferde aktarılarak ekipçe kullanılır. |
| Yapay zekâ analiz kalitesi | Usulî evrak kalabalığı bağlamı seyreltir, esasa etkili bilginin ayırt edilmesi zorlaşır. | Bağlam hijyeni sayesinde model davanın esasına etki eden belgelerle çalışır. |
Tabloda hiçbir ürün adı geçmiyor. Soldaki sütun, evrakın tamamını ayrım yapmadan aktaran bir yaklaşımın davranışını tarif eder.
Size taahhüt edemeyeceğimiz şey
Erişim kararı UYAP’a aittir. Portal kullanımını kendi kuralları çerçevesinde değerlendirir ve gerektiğinde erişimi kısıtlayabilir. Hiçbir yazılım sağlayıcısı bir avukatın erişiminin engellenmeyeceğini taahhüt edemez; size bunu söyleyen sağlayıcı, kontrol etmediği bir kararın sorumluluğunu üstleniyor demektir. Aldığımız önlemler de UYAP tarafından verilmiş bir izin ya da erişim garantisi anlamına gelmez.
Bizim taahhüdümüz şu: mimarimizin ne yaptığını yazılı olarak paylaşırız, değiştiğinde güncelleriz ve sorduğunuzda eşzamanlı istek sayımızı, bekleme sürelerimizi ve dosya başına aktardığımız ortalama belge sayısını söyleriz. Bu soruları her sağlayıcıya sormanızı öneririz.
Avukatların en çok sorduğu sorular
Aşağıdaki yanıtlar, sorduğunuzda size sözlü olarak vereceğimiz cevapların aynısıdır. Garanti veremeyeceğimiz yerde garanti vermiyoruz.
Neden Hammurabi UYAP?
Çünkü Hammurabi, dava dosyasını kamu altyapısına olağan dışı yük bindirerek toptan indiren yaklaşımlarla aynı şeyi yapmaz. Dosyadaki usulî evrak kalabalığını aktarım öncesinde ayıklar ve yalnızca esasa etkili belgeleri işler. Kontrollü hız sınırlaması ile sıralı işlem akışı uygular, sistemden yoğunluk uyarısı geldiğinde geri çekilir. Ekip içi ortak çalışma alanı sayesinde aynı dosyanın yeniden aktarılması ihtiyacını ortadan kaldırır. İşlemler üçüncü taraf proxy ağları üzerinden değil Google Cloud sunucu hizmetleri üzerinde yürütülür. Sonuç olarak UYAP’a bindirilen yük azalır, yapay zekâ da davanın özüne odaklanır.
UYAP yapay zekâyı mı yasakladı?
Hayır. Duyuruda yapay zekâ araçları örnek olarak sayılıyor, ancak yaptırımı kuran ölçüt aracın adı değil işlemin niteliği. Sistemin işleyişini, performansını veya diğer kullanıcıların erişimini olumsuz etkileyen yoğun, olağan dışı ve tekrarlayan işlemler kısıtlama sebebi. Burada önemli olan, yapay zekâ kullanılıp kullanılmamasından ziyade UYAP altyapısıyla gerçekleştirilen işlemlerin niteliği ve sistem kaynakları üzerindeki etkisidir.
UYAP 9. madde erişim kısıtlaması neden uygulanır?
Erişim kısıtlaması, Avukat Portal’ın olağan dışı yük üretecek biçimde kullanılması halinde gündeme geliyor. Pratikte tetikleyici davranışlar şunlar: kısa sürede çok sayıda otomatik sorgu, bir dosyadaki evrakın tamamını ayrım yapmadan çeken toplu indirmeler ve aynı içeriğin tekrar tekrar talep edilmesi. Ortak bir altyapıda bir kullanıcının ürettiği aşırı yük diğer kullanıcıların erişimini doğrudan etkilediği için, kısıtlama bir koruma mekanizması olarak işliyor.
Hammurabi kullanırsam UYAP erişimim engellenir mi?
Size bunun olmayacağına dair bir garanti veremeyiz; veren bir sağlayıcıya da güvenmemenizi öneririz. Erişim kararı tamamen UYAP’a aittir, portal kullanımını kendi kuralları çerçevesinde değerlendirir. Bizim yaptığımız şey erişim güvenliğini azami düzeyde korumayı amaçlayan sorumlu mühendislik tercihleri: aktarım öncesi evrak seçimi, kontrollü hız sınırlaması ve sıralı işlem akışı, mükerrer aktarımın önlenmesi ve yoğunluk uyarısında geri çekilme. Aldığımız bu önlemler UYAP tarafından verilmiş bir izin ya da erişim garantisi anlamına gelmez. Taahhüdümüz şu: mimarimizin ne yaptığını yazılı olarak paylaşırız ve sorduğunuzda eşzamanlı istek sayımızı, bekleme sürelerimizi ve dosya başına aktardığımız ortalama belge sayısını söyleriz.
Aktarım ekranında neden “Tümünü Seç” butonu bulunmuyor?
Çünkü bilinçli olarak koymadık. Tek tıkla yüz yirmi belgeyi işaretleme imkânı olduğunda, kullanıcıların büyük çoğunluğu gerçekten ihtiyaç duymadığı belgeleri de aktarır. Bu hem UYAP’a gereksiz yük bindirir hem de yapay zekânın çalışacağı bağlamı seyreltir. Ekranda bunun yerine “Seçimi Kaldır” vardır: varsayılan davranış kapsamı genişletmek değil daraltmaktır. Seçilmeyen belge sunucudan hiç istenmez.
Hammurabi’de UYAP aktarımı neden kontrollü bekleme süreleriyle ilerler?
Çünkü ortak bir kamu altyapısıyla çalışıyoruz. İstekler arasında bilinçli bekleme süreleri uygulanır ve sistemden yoğunluk uyarısı geldiğinde işlem hızı düşürülür. Aktarım bu nedenle bazen yavaş ilerler; sistem daha hızlı çalıştırılamadığı için değil, ortak altyapıya saygı bilinçli bir tercih olduğu için. Bununla birlikte yalnızca beklemek yeterli değildir. Asıl kazanç, aktarılacak evrak sayısının aktarım öncesinde azaltılmasından gelir.
Panik değil, mühendislik
Erişim engeli haberleri hukuk bürolarında haklı bir tedirginlik yarattı. Ancak doğru soru “yapay zekâ kullanmalı mıyım” değil. Doğru soru şu: kullandığım araç UYAP’tan ne kadar veri çekiyor ve bunu nasıl yapıyor? Bu soruyu çalıştığınız her sağlayıcıya sorun; eşzamanlı istek sayısını, bekleme sürelerini ve dosya başına aktarılan ortalama belge sayısını isteyin.
Biz cevabımızı bu sayfada yazılı olarak verdik. Dosyayı anlamak için hepsini indirmek gerekmiyor.