İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu Nedir?
İmar kirliliğine neden olma suçu, en basit haliyle ruhsatsız veya ruhsata aykırı şekilde yapı yapılması durumunda ortaya çıkar. Türk Ceza Kanunu’nun 184. maddesinde düzenlenen bu suç, yalnızca idari bir ihlal olarak değil, aynı zamanda ceza hukuku kapsamında da değerlendirilir.
Uygulamada pek çok kişi kaçak yapı yaptığında yalnızca para cezası ile karşılaşacağını düşünse de, bu durum hapis cezasına kadar gidebilen sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle özellikle arsa sahipleri ve müteahhitler açısından oldukça önemli bir suç tipidir.
Hangi Durumlarda İmar Kirliliği Suçu Oluşur?
Bu suç genellikle iki farklı şekilde ortaya çıkar: ruhsatsız yapı yapılması ve ruhsata aykırı yapı yapılması.
Ruhsatsız yapı, hiçbir izin alınmadan sıfırdan bir bina yapılmasıdır. Örneğin boş bir arsaya belediyeden ruhsat almadan ev yapılması bu kapsama girer.
Ruhsata aykırı yapı ise mevcut bir ruhsat olmasına rağmen projeye aykırı şekilde değişiklik yapılmasıdır. En sık karşılaşılan örneklerden biri, açık terasın kapatılarak kapalı bir yaşam alanına dönüştürülmesidir. Benzer şekilde kaçak kat çıkılması veya ortak alanların daireye çevrilmesi de bu kapsamda değerlendirilir. Ancak burada önemli bir ayrım vardır. Her değişiklik suç oluşturmaz. Örneğin sadece iç mekânda yapılan küçük tadilatlar bu suçu oluşturmaz. Suçun oluşabilmesi için yapılan değişikliğin yapıya yeni bir kapalı alan kazandırması gerekir.
Yapı Tatil Zaptı Nedir?
Yapı tatil zaptı, belediyenin ruhsatsız veya ruhsata aykırı bir yapı tespit ettiğinde düzenlediği resmi bir tutanaktır. Bu tutanak düzenlendiği anda inşaat durdurulur ve yapı mühürlenir. Bu belge aslında sürecin başlangıç noktasıdır. Hem idari yaptırımların hem de ceza soruşturmasının temelini oluşturur.
Yapı Tatil Zaptı Tutulursa Ne Olur?
Yapı tatil zaptı düzenlendikten sonra süreç oldukça hızlı ilerler. Öncelikle yapı mühürlenir ve inşaat faaliyetleri tamamen durdurulur. Ardından yapı sahibine genellikle 1 aylık bir süre tanınır. Bu süre içinde ya yapı ruhsata uygun hale getirilmeli ya da gerekli izinler alınmalıdır. Bu süre içinde herhangi bir düzeltme yapılmazsa, idari para cezası uygulanır ve yıkım süreci gündeme gelir.
Yıkım Kararı Nasıl Alınır?
Verilen süre dolduktan sonra belediye yeniden inceleme yapar. Eğer yapı hâlâ ruhsata aykırıysa, belediye encümeni tarafından yıkım kararı alınır. Bu karar doğrultusunda yapı belediye tarafından yıkılabilir ve yıkım masrafları da yapı sahibinden tahsil edilir. Bu nedenle süreç yalnızca ceza ile sınırlı kalmaz, ciddi maddi sonuçlar da doğurabilir. Yapıların yıkımı ve yeniden yapımına ilişkin bir diğer önemli süreç olan 6306 sayılı Kanun kapsamında kentsel dönüşümde 2/3 çoğunluk kararı ve hisse satışı konusunu yazımızda ayrıntılı olarak incelemiştik.
İmar Kirliliği Suçundan Ceza Alınması Halinde Bina Yıkılır mı?
Bu konuda en sık yapılan hatalardan biri, ceza alındıktan sonra yapının artık “meşru” hale geldiğinin düşünülmesidir. Oysa hukuki durum tam olarak böyle değildir.
İmar kirliliğine neden olma suçu nedeniyle kişi hakkında hapis veya adli para cezası verilmesi, yapılan yapıyı hukuka uygun hale getirmez. Kişi yalnızca işlediği fiilin cezai sonucuna katlanmış olur. Ancak yapı hâlâ ruhsatsız veya ruhsata aykırı olduğu için hukuka aykırılık devam eder. Bu noktada önemli olan, ceza süreci ile idari sürecin birbirinden bağımsız olmasıdır. Ceza mahkemesinde verilen karar, yapının yıkılıp yıkılmayacağını belirlemez. Yıkım kararı, belediye veya ilgili idare tarafından alınan ayrı bir idari işlemdir.
Bu nedenle, kişi ceza alsa bile yapı hakkında daha önce verilmiş bir yıkım kararı varsa bu süreç devam eder ve yapı her durumda yıkılabilir. Uygulamada belediyelerin bazı yapıları uzun süre yıkmadığı durumlar görülebilir. Ancak bu tamamen fiili bir durumdur. Hukuki açıdan bakıldığında, kaçak yapı statüsü değişmez ve her zaman yıkım riski devam eder.
Bununla birlikte, bazı durumlarda yapı sonradan ruhsata uygun hale getirilirse ya da yıkılırsa, kişi hakkında açılmış olan ceza davası düşebilir. Hatta uygulamada, yapının belediye tarafından yıkılması halinde bile, yıkım masraflarının ödenmesi durumunda etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanılması mümkün olabilmektedir.
İmar Kirliliği Suçunun Cezası Nedir?
TCK 184 kapsamında bu suç için temel olarak 1 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir. Ancak uygulamada çoğu durumda ceza alt sınırdan belirlenir. Eğer kişinin sabıka kaydı yoksa ve mahkeme takdiri indirim yoluna başvurursa, cezada genellikle TCK m. 62 uyarınca 1/6 oranında indirim yapılır ve ceza 10 ay hapis cezasına düşürülür. Bu durumda hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilir.
Yapı Sonradan Düzeltilirse Ceza Ortadan Kalkar mı?
Bu suçun en dikkat çekici yönlerinden biri etkin pişmanlık düzenlemesidir. Eğer kişi, yaptığı yapıyı sonradan ruhsata uygun hale getirirse veya tamamen ortadan kaldırırsa, hakkında ceza verilmez ya da açılmış dava düşebilir. Bu nedenle birçok dosyada savunmanın temelini, yapının sonradan hukuka uygun hale getirilmesi oluşturur.
Yargıtay Bu Konuda Nasıl Bir Yaklaşım Benimsiyor?
Yargıtay kararlarına bakıldığında, yapı tatil zaptının tek başına mahkumiyet için yeterli görülmediği dikkat çekmektedir. Mahkemelerin mutlaka keşif yapması ve bilirkişi incelemesi ile yapının gerçekten suç kapsamında olup olmadığını tespit etmesi gerekir.
Ayrıca uygulamada çoğu dosyada cezanın alt sınırdan verildiği ve indirimlerle birlikte daha düşük seviyelere çekildiği görülmektedir.
Sonuç Olarak Bu Süreç Neden Önemlidir?
İmar kirliliği suçu, çoğu zaman “küçük bir ihlal” gibi görülse de, hem idari hem de cezai sonuçları olan ciddi bir süreçtir. Özellikle yapı tatil zaptı düzenlendikten sonra süreç hızla ilerlediği için, bu aşamada doğru adımların atılması büyük önem taşır. Aksi halde hem yıkım hem de ceza ile karşılaşmak kaçınılmaz hale gelebilir.
İlgili Yazılarımız
- 6306 Sayılı Kanun Kapsamında Kentsel Dönüşümde 2/3 Çoğunluk Kararı ve Hisse Satışı
- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Nedir, Nasıl İşler?
- CMK 147: İfade ve Sorgu Esnasında Müdafi Yardımından Yararlanma Hakkı
Kaynakça
Mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, Madde 52 (Adli Para Cezası), Madde 184 (İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu), Madde 203 (Mühür Bozma)
- 3194 sayılı İmar Kanunu, Madde 5 (Tanımlar – Bina Kavramı), Madde 21 (Yapı Ruhsatiyesi), Madde 32 (Ruhsatsız veya Ruhsata Aykırı Yapılar), Madde 42 (İdari Para Cezaları)
Yargı Kararları
- Yargıtay 18. Ceza Dairesi, E. 2015/14932, K. 2016/1239
- Yargıtay 18. Ceza Dairesi, E. 2015/15432, K. 2016/13498
- Yargıtay 18. Ceza Dairesi, E. 2015/324, K. 2015/9583
- Yargıtay 17. Ceza Dairesi, E. 2016/18109, K. 2018/9346
- Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2016/549, K. 2018/3250