“Bu dava tutar mı”, “kusur kaç bölü kaç çıkar”, “ne kadar tazminat alırım”. Bunlar müvekkilin ilk sorduğu sorular ve avukatın en dikkatli cevap verdiği sorular. Yapay zekânın bu alanda bir katkısı var, ancak katkının ne olduğu ve ne olmadığı konusunda ciddi bir karışıklık yaşanıyor.
Analiz derinliğinin programdan programa nasıl değiştiğini hukuk yapay zeka programı karşılaştırmasında görebilirsiniz.
Makine neyi hesaplıyor
Bir sistem “benzer dosyalarda ortalama kusur oranı yüzde kırk çıkmış” dediğinde yaptığı iş, geçmiş kararlar üzerinde bir örüntü çıkarmaktır. Bu bilgi değersiz değildir. Bir avukatın kendi deneyiminden gelen sezgisini sayısallaştırır ve genç bir avukata deneyimli bir meslektaşın on yılda edindiği his kadar bilgi verir.
Ancak bu bir tahmin değildir. Örüntü, geçmişte benzer görünen dosyalarda ne olduğunu söyler. Sizin dosyanızın sonucunu belirleyecek olan şey ise çoğu zaman benzerliğin dışında kalan ayrıntıdır: elinizdeki bir belge, bir tanık beyanı, karşı tarafın bir ikrarı. Örüntü bunları göremez çünkü bu bilgiler geçmiş kararların künyesinde yer almaz.
Hukuki değerlendirme ile istatistik farkı
| Soru | İstatistiksel örüntünün cevabı | Hukuki değerlendirmenin cevabı |
|---|---|---|
| Kusur oranı ne olur | Benzer olaylarda şu aralıkta çıkmış | Bu olayda şu unsurlar nedeniyle şu oran savunulabilir |
| Dava tutar mı | Benzerlerinin şu oranı kabul edilmiş | Şu delil varsa kabul şansı yüksek, yoksa düşük |
| Ne kadar tazminat | Ortalama şu tutar | Somut zarar kalemleri şunlar, ispat durumu şu |
Sağdaki sütun soldakinden türetilemez. Sağdaki sütun dosyayı okumayı, delil durumunu tartmayı ve hukuki nitelendirme yapmayı gerektirir. Bu yüzden istatistik hukuki değerlendirmenin girdisidir, yerine geçeni değildir.
Asıl risk: otomasyon yanlılığı
Bu alandaki en büyük tehlike yanlış çıktı değil, doğru görünen çıktıya fazla güvenmektir. İnsanlar sayısal ve kesin sunulan bilgiye, belirsiz ifade edilen bilgiden daha çok güvenir. “Yüzde kırk” ifadesi, “muhtemelen orta seviyede bir kusur” ifadesinden daha ikna edicidir, oysa ikincisi daha dürüst olabilir.
Sonuç, avukatın kendi değerlendirmesini makinenin çıktısına göre aşağı çekmesidir. Dosyayı okuyup yüzde yirmi kusur düşünen bir avukat, sistem yüzde kırk dediğinde kendi okumasını sorgulamaya başlar. Bu psikolojik mekanizmayı otomasyon yanlılığı yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Güvenli kullanım sınırı
Bu araçları faydalı hâle getiren birkaç kural var.
- Çıktıyı sonuç değil, kontrol listesi olarak okuyun. Sistem sizin düşünmediğiniz bir unsuru işaretlediyse kazanç oradadır.
- Sistemden oran değil, o oranın dayandığı kararları isteyin. Kararları kendiniz okuyun.
- Kendi değerlendirmenizi makineye bakmadan önce yapın ve yazın. Sonra karşılaştırın. Bu, yanlılığı büyük ölçüde engeller.
- Fark varsa nedenini araştırın. Fark çoğu zaman sizin dosyanızdaki özel bir unsurdan kaynaklanır ve o unsur davanın en güçlü tarafıdır.
- Müvekkile hiçbir zaman makine çıktısını sonuç olarak aktarmayın.
Nerede gerçekten işe yarıyor
Bu teknolojinin en net faydası tahminde değil, kapsamda. Bir dosyada hangi hukuki sebeplerin öne sürülebileceğini, benzer olaylarda hangi savunmaların işe yaradığını ve hangi delillerin belirleyici olduğunu taramak, elle yapıldığında günler süren bir iştir. Makine bunu saatler yerine dakikalarda yapar ve size düşünecek malzeme verir.
Yani doğru kullanım şöyle özetlenebilir: makineye “ne olacak” diye sormayın, “neyi kaçırıyorum” diye sorun. İkinci sorunun cevabı güvenilir, birincisininki değil.
Sık sorulan sorular
Yapay zekâ dava sonucunu tahmin edebilir mi?
Benzer dosyalarda geçmişte ne olduğunu gösterebilir. Bu bir tahmin değil, örüntü bilgisidir. Sizin dosyanızın sonucunu belirleyen unsurlar, örüntünün dışındaki ayrıntılarda saklı olabilir.
Kusur oranını yapay zekâ belirleyebilir mi?
Belirleyemez. Kusur oranı hukuki bir değerlendirmedir ve somut olayın özelliklerine göre hakim tarafından takdir edilir. Yapay zekâ benzer olaylarda verilmiş oranları derleyebilir, bu bir referanstır.
Bu analizler müvekkile sunulabilir mi?
Doğrudan bir sonuç vaadi olarak sunulamaz. Beklenti yönetimi için referans aralığı olarak kullanılabilir, ancak kaynağının ve sınırlarının açıkça belirtilmesi gerekir.
En büyük risk nedir?
Otomasyon yanlılığı. Sayısal ve kesin görünen bir çıktı, avukatın kendi değerlendirmesini sorgulamasını engelleyebilir. Makinenin verdiği oran, dosyayı okumanın yerine geçmemelidir.
Dosyanızı emsal içtihatla birlikte değerlendiren bir çalışma alanını görmek isterseniz Hammurabi’yi keşfedin.
Aynı başlık altındaki diğer yazılar: Avukatlar İçin Yapay Zekâ · Emsal Karar Arama ve Yapay Zekâ · Yapay Zekâ ve Otomasyon Yanlılığı · Yapay Zekâda Açıklanabilirlik İlkesi.