Dijital Platformların Cezai Sorumluluğu

Son dönemde kapalı mesajlaşma uygulamaları ve dijital topluluk platformları (örneğin Discord, Telegram vb.) üzerinden işlenen şantaj, çocukların cinsel istismarı ve müstehcenlik suçları, kamuoyunda büyük bir infiale yol açmış ve adli makamları harekete geçirmiştir. Bu tür platformların, kullanıcı gizliliğini gerekçe göstererek adli makamlarla veri paylaşımından kaçınması, hukuki bir tartışmayı da beraberinde getirmiştir: Bir dijital platform veya sosyal ağ sağlayıcısı, kullanıcılarının işlediği suçlardan dolayı cezai olarak sorumlu tutulabilir mi?

Bu yazımızda, 5651 sayılı Kanun, Türk Ceza Kanunu (TCK) ve Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) hükümleri çerçevesinde dijital platformların hukuki ve cezai sorumluluklarını, suça iştirak boyutunu ve çocukların çevrimiçi ortamda korunmasına yönelik yasal mekanizmaları inceleyeceğiz.

1. 5651 Sayılı Kanun Kapsamında “Yer Sağlayıcı” ve “Sosyal Ağ Sağlayıcı”nın Temel Sorumluluğu

Türk hukukunda internet aktörlerinin sorumluluğu temel olarak 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun ile düzenlenmiştir.

Kanun’un 5. maddesi uyarınca kural olarak; yer sağlayıcı, yer sağladığı içeriği kontrol etmek veya hukuka aykırı bir faaliyetin söz konusu olup olmadığını araştırmakla yükümlü değildir. Yani platformlar, kullanıcıların anlık olarak paylaştığı her mesajı denetlemek zorunda değildir.

Ancak bu “sorumsuzluk” mutlak değildir. Aynı kanun, yer sağlayıcılara ve sosyal ağ sağlayıcılara iki temel yükümlülük yükler:

Uyar-Kaldır Sistemi ve Mahkeme Kararlarına Uyum: Hukuka aykırı içerik kendisine bildirildiğinde veya mahkeme kararı tebliğ edildiğinde içeriği derhal çıkarmak.
Bilgi Verme Yükümlülüğü: Adli makamlar tarafından yürütülen soruşturma ve kovuşturmalarda, suç işleyen kullanıcıların tespit edilebilmesi için gerekli olan trafik bilgilerini (IP adresleri, log kayıtları vb.) adli makamlara teslim etmek.

2. Platform Yöneticilerinin Suça İştirak Kapsamında Cezai Sorumluluğu (TCK m. 37, 38, 39)

Kullanıcıların işlediği suçlar nedeniyle platform yöneticilerinin doğrudan cezalandırılıp cezalandırılamayacağı, TCK’nın “Suça İştirak” hükümleri çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Ceza hukukumuzda şahsi sorumluluk esastır. Bir platform yöneticisinin, kullanıcının işlediği şantaj veya çocuk istismarı suçundan fail (TCK m. 37) veya yardım eden (TCK m. 39) sıfatıyla sorumlu tutulabilmesi için kastının bulunması gerekir. Taksirle (ihmalkarlıkla) suça iştirak mümkün değildir.

Ancak, Discord gibi platformlarda yürütülen soruşturmalarda cezai sorumluluk şu noktalarda doğabilir:

Suç Delillerini Yok Etme, Gizleme veya Değiştirme (TCK m. 281): Platform, adli makamların usulüne uygun talebine rağmen şüphelilere ait log kayıtlarını siler, gizler veya kasten vermekten imtina ederse, gerçeğin ortaya çıkmasını engellemek kastıyla hareket etmiş sayılabilir.
Suçluyu Kayırma (TCK m. 283): Suç işleyen kişilerin (örneğin çocuk istismarcısı grupların) kimliklerini adli makamlardan kasten gizleyerek onların soruşturmadan kurtulmasını sağlamak, suçluyu kayırma suçuna vücut verebilir.
İhmali Davranışla Kasten Adam Öldürme/Yaralama (TCK m. 83, 88): Çok istisnai durumlarda, platformun bir intihar veya cinayet yayınını (garantörlük yükümlülüğü çerçevesinde) durdurma imkanı varken kasten durdurmaması, teorik olarak ihmali davranışla sorumluluk doğurabilir.

3. Çocukların Çevrimiçi Korunması: TCK m. 103 ve m. 226

Çocukların çevrimiçi ortamda cinsel istismarı (Grooming) ve çocuk müstehcenliği, Türk Ceza Kanunu’nda en ağır yaptırıma bağlanan suçlardandır.

Müstehcenlik (TCK m. 226): Çocukların kullanıldığı müstehcen görüntüleri, yazı veya sözleri içeren ürünleri üretmek, ülkeye sokmak, çoğaltmak, satışa arz etmek, satmak, nakletmek, depolamak, ihraç etmek, bulundurmak ya da başkalarının kullanımına sunmak ağır hapis cezasını gerektirir. Yargıtay içtihatlarında da istikrarlı şekilde vurgulandığı üzere, bu görüntülerin sadece depolanması dahi suçun oluşması için yeterlidir.
Çocuğun Cinsel İstismarı (TCK m. 103): Kapalı gruplarda çocuklara yönelik şantaj, tehdit ve cinsel içerikli talepler, doğrudan cinsel istismar veya cinsel taciz suçlarını oluşturur.

Platformların, bu tür içeriklerin yayıldığını tespit ettikleri anda (kendi iç denetim mekanizmaları veya şikayet üzerine) içeriği derhal kaldırmaları ve durumu kolluk kuvvetlerine bildirmeleri, hem yasal bir zorunluluk hem de toplumsal bir sorumluluktur.

4. Erişim Engeli Kararları ve CMK m. 134 Kapsamında Dijital İncelemeler

Platformların adli makamlarla işbirliği yapmaktan kaçınması (örneğin IP adreslerini vermemesi), devletin egemenlik hakları ve kamu düzenini sağlama görevi ile doğrudan çatışmaktadır. Bu durumda uygulanan temel yaptırım Erişimin Engellenmesidir.

5651 Sayılı Kanun m. 8 (Katalog Suçlar): Çocukların cinsel istismarı, müstehcenlik, fuhuş, intihara yönlendirme gibi katalog suçların işlendiği hususunda yeterli şüphe sebebi bulunan yayınlara ilişkin olarak, Sulh Ceza Hakimlikleri (gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet Savcısı veya BTK Başkanı) tarafından re’sen erişimin engellenmesi kararı verilebilir. Discord gibi platformların Türkiye’den erişime kapatılmasının hukuki dayanağı tam olarak budur.
Bant Daraltma ve İdari Para Cezaları: Sosyal ağ sağlayıcılarının Türkiye’de temsilci bulundurma ve adli makamların taleplerine cevap verme yükümlülüklerini ihlal etmeleri halinde, BTK tarafından milyonlarca liralık idari para cezaları ve internet trafiği bant genişliğinin %90’a kadar daraltılması yaptırımları uygulanmaktadır.
CMK m. 134 (Dijital Verilerde Arama ve El Koyma): Soruşturma aşamasında, şüphelilerin kullandığı cihazlara el konulması ve kapalı gruplardaki (Discord sunucuları vb.) mesajlaşmaların imajlarının alınarak incelenmesi, suçun ispatı açısından en kritik delil elde etme yöntemidir.

Dijital mesajlaşma kayıtlarının yargılamadaki delil değerini ise Hukuk ve Ceza Yargılamasında Dijital Dönüşüm: WhatsApp ve Telegram Kayıtlarının Delil Niteliği yazımızda ayrıntılı olarak incelemiştik.

Sonuç ve Pratik Notlar

İfade özgürlüğü ve haberleşme hürriyeti demokratik bir toplumun temel direkleridir. Ancak hiçbir özgürlük, çocukların istismar edildiği, kadınlara şantaj yapıldığı ve suç örgütlerinin cirit attığı dijital “kurtarılmış bölgeler” yaratma hakkı vermez. Dijital platformlar ve sosyal ağ sağlayıcıları, “ifade özgürlüğü” ve “kullanıcı gizliliği” kalkanının arkasına sığınarak, çocukların cinsel istismarı, şantaj ve müstehcenlik gibi ağır suçların işlendiği güvenli limanlar haline gelemezler.

Türk hukuku, 5651 sayılı Kanun ve TCK hükümleriyle bu dengeyi kurmaya çalışmıştır. Platformların, yer sağladıkları içerikleri baştan denetleme yükümlülükleri olmasa da; suç işlendiğinden haberdar oldukları anda içeriği kaldırma ve faillerin tespiti için adli makamlarla log kayıtlarını paylaşma zorunlulukları tartışmasızdır. Bu yükümlülüklere uyulmaması, platformların erişime engellenmesiyle sonuçlanacağı gibi, platform yetkililerinin “suç delillerini gizleme” veya “suçluyu kayırma” gibi suçlardan dolayı cezai sorumluluğunu da gündeme getirebilecektir.

İlgili Yazılarımız

Kaynakça

Mevzuat

İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun, Kanun No: 5651 (özellikle m. 5 ve 8)
Türk Ceza Kanunu, Kanun No: 5237 (özellikle m. 37, 38, 39, 83, 88, 103, 226, 281 ve 283)
Ceza Muhakemesi Kanunu, Kanun No: 5271 (özellikle m. 134)

Dijital Platformların Cezai Sorumluluğu: Discord Soruşturmaları Işığında Suça İştirak ve Erişim Engeli