Bu soru her teknoloji dalgasında yeniden soruluyor ve her seferinde cevabı aynı yerden başlıyor: mesleğin hangi parçasından bahsettiğimize bağlı. Avukatlık tek bir iş değil, birbirinden çok farklı işlerin toplamıdır. Bazıları makineye çok uygun, bazıları tanım gereği uygun değil.
Tartışmanın pratik tarafı için, hukuk yapay zeka programının ne yapıp ne yapmadığını ayrı bir sayfada açıkladık.
Mesleği parçalarına ayırmak
Bir avukatın haftasını dört kategoriye ayırabiliriz. Bu ayrım, sorunun cevabını netleştirir.
| İşin türü | Örnek | Otomasyona uygunluk |
|---|---|---|
| Bilgi toplama | Emsal karar arama, mevzuat tarama, dosya okuma | Yüksek |
| Belge üretimi | Taslak hazırlama, standart sözleşme, dilekçe iskeleti | Orta ve yüksek |
| Strateji | Hangi iddiayı öne süreceğine karar verme, risk tartma | Düşük |
| İlişki | Müvekkille konuşma, duruşmada ikna, müzakere | Çok düşük |
İlk iki satır zaten otomatikleşiyor. Son iki satır ise yalnızca teknik olarak zor olduğu için değil, sorumluluk taşıdığı için insanda kalıyor. Bir dilekçede hangi iddianın öne süreceğine karar vermek bilgi işlemi değil, sonuçlarını üstlenme işidir. Makine bir sonucu üstlenemez.
Sorumluluk devredilemez
Tartışmanın merkezi burasıdır. Avukatın müvekkiline karşı sorumluluğu, Avukatlık Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu’ndaki vekalet hükümleri çerçevesinde kişiseldir. Bir dilekçeyi yapay zekâ hazırlamış olması, o dilekçedeki hatadan doğan sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Hatta ağırlaştırır, çünkü özen yükümlülüğü artık makinenin çıktısını denetlemeyi de kapsar.
Bu nokta soyut değil. Dünyada ve Türkiye’de, yapay zekânın ürettiği ve doğrulanmadan mahkemeye sunulan sahte karar künyeleri nedeniyle vekiller hakkında işlem yapıldı. Sorumluluğun kimde olduğu tartışılmadı bile. Avukatın yapay zekâ sorumluluğu yazımızda bu çerçeveyi ayrıntılı ele alıyoruz.
Asıl değişim nerede olacak
Mesleğin ortadan kalkmayacağını söylemek, hiçbir şeyin değişmeyeceğini söylemek değildir. Üç somut değişim şimdiden görülüyor.
Birim işin fiyatı düşecek
Standart bir ihtarname hazırlamanın maliyeti düştükçe, o işin fiyatı da düşer. Gelirini birim iş satarak elde eden bürolar baskı hisseder. Gelirini sonuç ve strateji satarak elde eden bürolar etkilenmez, hatta kapasitesi arttığı için büyür.
Derinlik beklentisi yükselecek
Yirmi karar taramak bir güne mal oluyorken, yirmi karar taramış olmak bir başarıydı. O tarama on dakikaya inince beklenti de yükselir. Karşı taraf iki yüz karar taradıysa, sizin yirmi kararınız artık yeterli görünmez. Teknoloji rekabeti eşitlemez, çıtayı yükseltir.
Öğrenme yolu değişecek
Bu en az konuşulan ama en önemli değişim. Bir avukat, dosya okuyarak, künye tarayarak ve taslak yazarak yetişir. Bu işler otomatikleşirse, genç avukatın yetişme yolu da kapanır. Çözüm otomasyondan kaçınmak değil, genci makineyi denetleyen role koymaktır. Çıktıyı doğrulamak, dosya okumayı öğrenmenin yeni yoludur.
Doğru soru
“Yapay zekâ avukatların yerini alacak mı” sorusu, cevabı baştan belli olduğu için rahatlatıcıdır. Daha rahatsız edici ve daha yararlı soru şudur: bugün yaptığınız işin ne kadarı, girdisi ve çıktısı tanımlı tekrar eden iştir?
O oran yüksekse tehdit gerçektir ve tehdit makineden değil, aynı işi makineyle yapan meslektaşınızdan gelir. O oran düşükse, yani zamanınızın çoğu strateji ve ilişkiye gidiyorsa, teknoloji sizin için tehdit değil kaldıraçtır. İki durumda da yapılacak şey aynıdır: rutini devredip, devredilemeyen kısma daha çok zaman ayırmak.
Sık sorulan sorular
Yapay zekâ avukatlığı bitirir mi?
Hayır. Avukatlık, sorumluluk üstlenmeyi gerektiren bir meslektir ve sorumluluk devredilemez. Yapay zekâ avukatın işinin tekrar eden kısmını hızlandırır, karar veren kısmını değil. Değişen şey mesleğin varlığı değil, bir avukatın gününü nasıl geçirdiğidir.
Hangi işler otomatikleşiyor?
Girdisi ve çıktısı tanımlı, tekrar eden işler. Uzun dosyanın özetlenmesi, belge içinde bilgi arama, standart sözleşmelerde madde karşılaştırması, taslak iskeleti çıkarma, dosya takibi ve süre izleme. Bunlar mesleğin çekirdeği değil, çevresidir.
Genç avukatlar için risk var mı?
Risk, öğrenme fırsatının azalmasıdır. Geleneksel olarak stajyerler tekrar eden işleri yaparak dosya okumayı öğrenirdi. O işler otomatikleşirse öğrenme yolu da kapanır. Çözüm, gencin makineyi denetleyen rolde konumlandırılmasıdır.
Yapay zekâ kullanan avukat, kullanmayanın yerini alır mı?
Bu daha gerçekçi bir soru. Aynı sürede daha çok dosyaya, daha derin araştırmayla bakabilen avukat rekabet avantajı elde eder. Ancak bu avantaj aracı satın almaktan değil, iş akışını yeniden kurmaktan gelir.
Rutini devredip yargıya ayıracak zamanı büyütmek isterseniz Hammurabi’yi keşfedin.
Aynı başlık altındaki diğer yazılar: Avukatlar İçin Yapay Zekâ · Avukatın Yapay Zekâ Sorumluluğu · Hukuk Bürolarında Yapay Zekâ Benimsemesi.