Bir avukatın yapay zekâ hakkında sorduğu ilk soru genellikle “güvenli mi” olur; ikinci soru ise “peki tam olarak ne yaptırayım” sorusudur. Birinci sorunun cevabı avukatlar için yapay zekâ rehberinde ayrıntılı olarak ele alınmaktadır. Bu yazı ikinci soruyu cevaplar: bir hukuk bürosunda bugün devredilebilecek yirmi beş somut iş, her biri için beklenen çıktı ve kullanıma hazır istem çekirdeği.
Kısaca
Bir hukuk bürosunda yapay zekânın karşılık verdiği işler altı kümede toplanır: metin üretimi, belge okuma ve özetleme, araştırma, kontrol ve karşılaştırma, iletişim, büro yönetimi. Toplam yirmi beş iş sayılabilir. Hepsinin ortak özelliği bilgi işleme işi olmalarıdır: okumak, taramak, sınıflandırmak, yapı kurmak. Muhakeme, strateji ve nihai karar avukatta kalır. Başlangıç için tek bir iş seçmek, ölçmek ve sonra yaymak yeterlidir.
Kullanım alanlarını üçe ayırmak
Bir işin devredilip devredilemeyeceğini anlamanın pratik bir yolu vardır.
Üçlü ayrım
Kapoor, Henderson ve Narayanan’ın 2024 tarihli çalışması hukuki işleri üç kümeye ayırır: bilgi işleme görevleri, yaratıcılık ve muhakeme gerektiren görevler, gelecek hakkında tahmin gerektiren görevler.
| Küme | Örnek | Devredilebilirlik |
|---|---|---|
| Bilgi işleme | Özetleme, tarama, sınıflandırma, yapı kurma | Doğrudan devredilir |
| Muhakeme ve takdir | Nitelendirme, strateji, tercih | Malzeme hazırlanır, karar avukatta |
| Tahmin | Sonuç öngörüsü | Emsal derlenir, öngörü avukatta |
Aşağıdaki yirmi beş işin tamamı birinci kümededir. Bu, listenin neden bu işlerden oluştuğunun cevabıdır. Avukatlar için yapay zekâ bugün pratik karşılığını bu kümede bulur; ikinci ve üçüncü kümede malzemeyi hazırlar, kararı hazırlamaz.
Prof. Dr. Seyithan Deliduman da mesleğin geleceğine ilişkin değerlendirmesinde büyük veri analizi, içtihat taraması, sözleşme incelemesi ve olasılık değerlendirmesi gibi alanların avukatın iş yükünü azalttığını, yorum ve takdir gerektiren çekirdek işin ise avukatta kaldığını belirtmektedir.
Küme 1: Metin üretimi
Bir büronun en görünür çıktısı metindir ve metinlerin yapısı büyük ölçüde tekrar eder.
| # | İş | İstem çekirdeği |
|---|---|---|
| 1 | Dava dilekçesi taslağı | Olay örgüsü ver, başlık düzenini söyle, talep sonucunu maddeler hâlinde iste |
| 2 | Cevap dilekçesi taslağı | İlk itirazları ayrı başlıkta topla, her talep kalemine ayrı cevap iste |
| 3 | İhtarname | Muhatap, dayanak, talep ve süre; tek sayfayı geçmesin |
| 4 | Sözleşme taslağı | Taraflar, konu, bedel, süre, fesih ve uyuşmazlık maddeleri ayrı ayrı |
| 5 | İstinaf veya temyiz dilekçesi iskeleti | Kararın gerekçesini madde madde çıkar, her maddeye ayrı başlık aç |
| 6 | Kurumsal karar metni | Gündem, karar ve imza bölümleri; şirket kalıbına uygun |
Metin üretimi tarafı Hammurabi’de Asistan üzerinden yürür; asistan dosyayı inceleyip araştırma planını kurar ve taslağı kaynak künyeleri görünür biçimde üretir.
Küme 2: Belge okuma ve özetleme
En hızlı karşılık veren küme budur, çünkü kazanç doğrudan okuma süresinden gelir.
| # | İş | İstem çekirdeği |
|---|---|---|
| 7 | Dosya kronolojisi | Her satırda tarih, işlem, tarafı ve belgenin dosyadaki yeri |
| 8 | Devralınan dosya özeti | Taraflar, talepler, mevcut aşama, bir sonraki adım |
| 9 | Bilirkişi raporu ayrıştırma | Sabit soru seti; her cevabın sayfa numarasıyla |
| 10 | Belgeye soru sorma | “Şu tespit raporun kaçıncı sayfasında?” |
| 11 | Uzun sözleşmeden madde çıkarma | Aranan kalemleri madde numarasıyla listele |
Belge tarafı Hammurabi’de Kütüphane üzerinden yürür: belgeler dava ve müvekkil ağına bağlanır, her seferinde yeniden yüklenmeden çalışmaya alınır.
Küme 3: Araştırma
| # | İş | İstem çekirdeği |
|---|---|---|
| 12 | Olgu üzerinden emsal arama | Olayı cümlelerle anlat, künye ve benzeşen nokta iste |
| 13 | Karar çizgisi çıkarma | Son beş yıl, farklı yöndeki kararları da göster |
| 14 | Mevzuat taraması | İlgili hükümleri madde numarasıyla listele |
| 15 | Karşı tarafın dayanağını bulma | İleri sürülen görüşü destekleyen kararlar var mı |
Araştırma tarafı Hammurabi’de Araştırma modülünde yürür; modülün Yargıtay, Danıştay, bölge adliye ve ilk derece mahkemesi kararlarından oluşan on iki milyondan fazla karar üzerinde çalıştığı ve her sonucun künyesine tıklanarak asıl karara ulaşılabildiği belirtilmektedir.
Küme 4: Kontrol ve karşılaştırma
Bu küme az bilinir ama bir büroda en çok güven kazandıran kümedir.
| # | İş | İstem çekirdeği |
|---|---|---|
| 16 | İki metni karşılaştırma | Sözleşmenin iki sürümü arasındaki farkları madde madde |
| 17 | Künye doğrulama listesi | Metinde geçen bütün karar künyelerini tablo hâlinde çıkar |
| 18 | Süre tablosu | Karar türü, kanun yolu, süre başlangıcı ve bitişi |
| 19 | Eksik belge tespiti | Verilen başlık listesine göre hangi başlıkta belge yok |
On yedinci iş özellikle işe yarar: bir dilekçeyi teslim etmeden önce içindeki bütün künyeleri tabloya döktürmek, doğrulamayı tek seferde yapılabilir hâle getirir.
Küme 5: Müvekkil ve ekip iletişimi
| # | İş | İstem çekirdeği |
|---|---|---|
| 20 | Müvekkil bilgilendirmesi | Sade dil, üç paragraf, sonda bir sonraki adım |
| 21 | Hukuki metin sadeleştirme | Terimleri parantez içinde açıkla |
| 22 | Devir teslim notu | Dosyanın durumu, yapılanlar, bekleyen işler |
Ekip tarafı Hammurabi’de İşbirliği üzerinden yürür: aynı dosyada eş zamanlı çalışma, metnin belirli pasajlarına bağlanan notlar ve ekipten biri ayrıldığında yaptığı işin sistemde kalmasını sağlayan kurumsal hafıza.
Küme 6: Büro yönetimi
| # | İş | İstem çekirdeği |
|---|---|---|
| 23 | Sözleşme portföyü künyeleme | Her sözleşmeden aynı kalemleri çıkar, tek tabloya dök |
| 24 | Takvim çıkarma | Künye tablosundan yaklaşan süreleri tarih sırasıyla listele |
| 25 | İstem kalıbı arşivi | İşleyen istemleri başlık altında topla ve ekibe ver |
Yirmi beşinci iş listenin en az göze çarpanı ama en kalıcı olanıdır: bir büroda yayılan şey araç değil, akıştır. İşleyen istemlerin yazılı bir dosyada toplanması, yeni katılan kişinin ilk günden verimli olmasını sağlar.
Her istemde bulunması gereken dört şey
Yukarıdaki yirmi beş istemin hepsi aynı dört parçadan oluşur.
Malzeme. Hangi belgeden veya hangi bilgiden üretileceği.
Biçim. Çıktının hangi düzende olacağı: tablo mu, başlıklı metin mi, liste mi.
Sıra. Neyin önce, neyin sonra geleceği.
Boşluk kuralı. Belgede karşılığı olmayan kalemin boş bırakılıp ayrıca belirtilmesi.
Dördüncüsü en çok atlanan ve en çok işe yarayandır. “Belgede yazmayan kalemi boş bırak ve sonda ayrıca listele” cümlesi, çıktının tahminle doldurulmasını yapısal olarak engeller ve eksik belgeyi görünür kılar.
Hangisiyle başlanır
| Büro tipi | Önerilen ilk iş | Neden |
|---|---|---|
| Tek kişilik büro | 2 numaralı iş: cevap dilekçesi taslağı | En sık yazılan metin, kazanç doğrudan kendi zamanınıza yazılır |
| 2-5 kişilik büro | 8 numaralı iş: devralınan dosya özeti | Ekipte dosya devri sık, kazanç hemen görünür |
| Orta ölçekli büro | 23 numaralı iş: portföy künyeleme | Bir kere yapılır, herkes kullanır |
| Şirket hukuk birimi | 16 numaralı iş: iki metni karşılaştırma | Sözleşme trafiğinin çekirdeği |
| Stajyer ve genç avukat | 12 numaralı iş: olgu üzerinden emsal arama | Hem hız hem öğrenme sağlar |
Kural sadedir: haftada en az beş kez yaptığınız işten başlayın ve süre tutun. Tutulan sürenin büro ölçeğinde neye karşılık geldiği yatırım getirisi hesaplayıcısı ile hesaplanabilir.
Alan alan kullanım
Yukarıdaki yirmi beş iş bütün alanlarda geçerlidir, ancak her alanda öne çıkan işler farklıdır:
- İş hukukunda bilirkişi raporu ayrıştırma ve fesih zinciri: iş hukukunda yapay zekâ
- Aile hukukunda protokol taslağı ve kişisel ilişki takvimi: aile hukukunda yapay zekâ
- Ceza hukukunda kronoloji ve süre tablosu: ceza hukukunda yapay zekâ
- Kira hukukunda sözleşme künyeleme ve tahliye zinciri: kira hukukunda yapay zekâ
- Ticaret hukukunda portföy ve kurumsal takvim: ticaret hukukunda yapay zekâ
- Miras hukukunda tereke envanteri ve kazandırma zinciri: miras hukukunda yapay zekâ
İnsanda kalan işler
Yirmi beş işin hiçbiri şunları kapsamaz:
- Olayın hukuki nitelendirilmesi
- Hangi yolun izleneceği ve hangi savunmanın öne çıkarılacağı
- Delil değerlendirmesi ve takdir gerektiren tercihler
- Müvekkille kurulan ilişki
- Duruşma ve müzakere
- Metnin son hâli ve imza
Bu ayrım bir sınırlama değil, iş bölümünün kendisidir: araç dosyayı hazırlar, avukat kararı verir.
İstem yazımı üzerine elli sayfalık el kitabı ve altmış beş sayfalık uygulama rehberi doküman kütüphanesinde indirmeye açıktır.
Sık sorulan sorular
Avukatlar için yapay zekânın kullanım alanları nelerdir?
Altı kümede toplanır: metin üretimi, belge okuma ve özetleme, araştırma, kontrol ve karşılaştırma, müvekkil ve ekip iletişimi, büro yönetimi. Bu kümelerde yirmi beş somut iş sayılabilir ve hepsi bilgi işleme işidir.
Hangi işten başlamak gerekir?
Haftada en az beş kez yapılan, yapısı belli bir işten. Tek kişilik bürolarda bu genellikle cevap dilekçesi taslağı, küçük ekiplerde devralınan dosya özeti, şirket hukuk birimlerinde iki metnin karşılaştırılmasıdır.
Bir istemde ne bulunmalı?
Dört parça: malzeme, biçim, sıra ve boşluk kuralı. Boşluk kuralı en çok atlanandır: “belgede yazmayan kalemi boş bırak ve sonda ayrıca listele” cümlesi çıktının tahminle doldurulmasını engeller.
Künye doğrulaması nasıl kolaylaşır?
Dilekçeyi teslim etmeden önce içindeki bütün karar künyelerini tablo hâlinde çıkarttırarak. Böylece doğrulama tek seferde ve toplu olarak yapılır.
Belge okuma tarafında en çok ne kazandırır?
Devralınan dosyalar. Yüzlerce sayfalık bir dosyanın kronolojisi, taraf beyanları ve mevcut aşaması dakikalar içinde çıkarılır; ardından ayrıntı gerektiren yerler hedefli biçimde okunur.
Araştırma tarafında klasik aramadan farkı ne?
Klasik arama kelimeyi eşleştirir, yapay zekâ destekli arama olguyu eşleştirir. Olayı kendi cümlelerinizle anlattığınızda, aynı olguyu farklı terimlerle anlatan kararlar da listeye girer.
Büro yönetiminde nasıl kullanılır?
Üç işte: sözleşme portföyünü künyelemek, künye tablosundan yaklaşan süreleri takvime dökmek ve işleyen istemleri yazılı bir kalıp arşivinde toplamak. Üçüncüsü en kalıcı olanıdır.
Bu işlerin hepsi her alanda aynı mı işler?
Hepsi bütün alanlarda geçerlidir ancak öne çıkan işler alana göre değişir. İş hukukunda bilirkişi raporu ayrıştırma, kira hukukunda sözleşme künyeleme, ceza hukukunda süre tablosu öne çıkar.
Yapay zekâ hangi işleri yapmaz?
Hukuki nitelendirme, strateji, delil değerlendirmesi, müvekkil ilişkisi, duruşma ve imza. Bu işler listeye bilinçli olarak alınmamıştır; devredilen iş hazırlıktır.
Kazanç nasıl ölçülür?
Aynı iş hem klasik yolla hem araçla yapılıp süre tutularak. Ardından kazanılan saatin ücretlendirilebilir işe dönüşme oranı ve büroda akışı kullanan kişi oranı birlikte değerlendirilir.
Kaynakça
- Kapoor, S., Henderson, P. ve Narayanan, A., “Promises and pitfalls of artificial intelligence for legal applications”, 10 Ocak 2024, arXiv:2402.01656. arxiv.org
- Prof. Dr. Seyithan Deliduman, “Hukukta Yapay Zekâ Kullanımı: Mesleki Tehdit mi, Dönüşüm Fırsatı mı?”, 6 Mayıs 2026. hukukihaber.net
İlgili içerikler
Hukuki çerçeve, mevzuat ve benimseme yolu için avukatlar için yapay zekâ rehberine, genel çerçeve için hukukta yapay zekâ sayfasına, asistanın çalışma akışı için hukuki yapay zekâ asistanı sayfasına, olgu üzerinden arama için emsal karar arama sayfasına ve büro ölçeğinde devreye alma için hukuk bürosu yapay zekâ sayfasına bakabilirsiniz.
Son güncelleme: 25 Ağustos 2026
Bu yazı, Türk hukukuna özel yapay zekâ altyapısı geliştiren Hammurabi ekibi tarafından hazırlanmıştır. hammurabi.tr
Avukatlar için yapay zekâ rehberi
Bu yazı, Avukatlar İçin Yapay Zekâ rehberinin bir parçası. Rehber, hukukta yapay zekânın hangi işleri hızlandırdığını, nasıl seçildiğini ve nelere dikkat edilmesi gerektiğini tek sayfada topluyor.
Aynı başlık altındaki diğer yazılar: Hukukta Yapay Zekâ · Hukuk Bürosu Yapay Zekâ · Hukuk Bürolarında Yapay Zekâ Benimsemesi.