Ticaret hukuku, tek bir dosyanın değil bir portföyün yönetildiği alandır. Bir şirket hukuk birimi ya da şirketlerle çalışan bir büro, aynı anda onlarca sözleşmeyi, birden çok şirketin kurumsal takvimini ve sürekli akan bir belge trafiğini izler. Bu tablo, yapay zekânın tek tek dosyalardan çok toplu işlemede işe yaradığı bir alandır. Bu yazı, ticaret ve şirketler hukukunda hangi işlerin devredilebileceğini somut istem örnekleriyle anlatır.
Kısaca
Ticaret ve şirketler hukukunda yapay zekâ dört işte belirgin zaman kazandırır: sözleşme portföyünü künyeleyip aranabilir hâle getirmek, genel kurul ve kurumsal takvimi kurmak, ticari defter ve kayıt kontrol listesi çıkarmak ve inceleme öncesi belge derlemesi yapmak. Dördü de toplu işlemedir. Hukuki değerlendirme, müzakere ve şirket kararı avukatta kalır.
Ticaret hukuku dosyasında zaman nerede geçiyor
Dört zaman kalemi
Portföy takibi. Hangi sözleşme ne zaman bitiyor, hangisinde yenileme ihbarı gerekiyor, hangisinde fesih süresi işliyor. Tek bir sözleşmede ihbar süresinin hangi tarihte dolduğu hukuki süre hesaplayıcısı ile ayrıca doğrulanabilir.
Kurumsal takvim. Genel kurul, finansal tablo, ibra, organ seçimi, tescil ve ilan işlemleri.
Belge derlemesi. İnceleme, denetim ve uyuşmazlık öncesinde şirket belgelerinin toplanıp düzenlenmesi.
Yazı. İhtarname, cevap, ortaklık uyuşmazlığı dilekçeleri, kurumsal karar metinleri.
Bu dört kalem iki katmana düşer: belge tarafı ve üretim tarafı. Hammurabi’de belge tarafı Kütüphane, üretim tarafı Asistan ve Araştırma tarafında yürür.
Sözleşme portföyünü künyelemek
Ticaret hukukunda tek bir sözleşmeyi incelemek ile bir portföyü yönetmek farklı işlerdir. Birincisi derinlik, ikincisi kapsam ister.
Portföy tarafında iş şudur: her sözleşmeden aynı kalemleri çıkarıp karşılaştırılabilir bir tabloya dökmek.
Portföy tablosundan çıkarılacak kalemler
| Kalem | Neden izlenir |
|---|---|
| Taraflar ve imza tarihi | Portföyün kim ile ne zaman kurulduğu |
| Süre ve bitiş tarihi | Yenileme ve fesih takvimi |
| Otomatik yenileme kaydı | Yenileme ihbarının ne zaman verilmesi gerektiği |
| Fesih ihbar süresi | Süre kaçırıldığında dönemin uzaması |
| Bedel ve ödeme koşulu | Ticari takip ve alacak yönetimi |
| Uygulanacak hukuk ve yetki | Uyuşmazlık hâlinde nereye gidileceği |
| Gizlilik ve rekabet kayıtları | Süresi ve kapsamı |
| Devir ve temlik kaydı | Yapısal işlemlerde onay gerekip gerekmediği |
Örnek istem
“Ekteki sözleşmelerin her birinden şu kalemleri çıkar ve tek bir tablo hâlinde ver: taraflar, imza tarihi, süre ve bitiş tarihi, otomatik yenileme kaydı, fesih ihbar süresi, bedel ve ödeme koşulu, uygulanacak hukuk ve yetkili merci, gizlilik ve rekabet kayıtları, devir ve temlik kaydı. Her kalemi sözleşmenin madde numarasıyla birlikte yaz. Sözleşmede bulunmayan kalemi boş bırak ve ayrıca belirt.”
Ardından ikinci bir istem gelir: “Bu tablodan önümüzdeki altı ayda fesih ihbar süresi başlayan sözleşmeleri tarih sırasıyla listele.”
Bir portföyün künyelenmesi bir kere yapılır; takvim çıktısı her ay tekrar alınır. Sözleşme metninin ayrıntılı incelenmesi ise ayrı bir iştir; o tarafın yöntemi sözleşme inceleme yazısında anlatılmaktadır.
Kurumsal takvim: genel kurul ve süre zinciri
Şirketler hukukunda takvim, portföy kadar belirleyicidir. Toplantı çağrısının süresinde yapılmaması, alınan kararların geçerliliğine kadar uzanan sonuçlar doğurur.
Genel kurul çerçevesi
Naciye Yılmaz’ın anonim şirketlerde genel kurul toplantılarını ele alan çalışmasına göre temel çerçeve şöyledir:
| Konu | Kural |
|---|---|
| Toplantı türleri | Olağan genel kurul, olağanüstü genel kurul, imtiyazlı pay sahipleri özel kurulu |
| Olağan toplantı zamanı | Hesap dönemi sonundan itibaren üç ay içinde |
| Çağrı süresi | Toplantıdan en az iki hafta önce; iki hafta hesaplanırken ilan ve toplantı günleri dikkate alınmaz |
| Toplantı yeri | Şirket merkezinin bulunduğu idari bölge; başka yer veya yurt dışı için esas sözleşmede açık düzenleme gerekir |
| Çağrı yetkisi | Kural olarak yönetim kurulu; yönetim kurulunun bulunmadığı hâllerde azlık pay sahipleri veya mahkeme izniyle bir pay sahibi |
Olağan genel kurulun gündeminde organların seçimi, finansal tablolar ve yönetim kurulu üyelerinin ibrası yer alır.
Bu çerçeve, kaynağın yayımlandığı tarihteki düzenlemeyi yansıtır ve bir başlangıç çerçevesidir; her şirket için esas sözleşme hükümleri ve güncel mevzuat birlikte kontrol edilir.
Örnek istem
“Ekteki esas sözleşme ve karar defteri kayıtlarından şu takvimi kur: hesap dönemi sonu, olağan genel kurulun yapılması gereken son tarih, çağrının en geç yapılması gereken tarih, toplantı yerine ilişkin esas sözleşme hükmü ve çağrıya yetkili organ. Her bilgi için dayandığın belgeyi ve maddesini yaz. Belgede açıkça yazmayan kalemi boş bırak ve ayrıca belirt.”
Birden çok şirketle çalışan bir birim için bu istem bir kere yazılır ve bütün şirketlere uygulanır; çıktı tek bir kurumsal takvim olur.
Ticari defter ve kayıt kontrolü
Ticari uyuşmazlıklarda defterler hem yükümlülük hem ispat aracıdır. Bir dosyada defterlere dayanılacaksa, önce hangi defterlerin bulunduğunun ve hangi koşulları taşıdığının tespit edilmesi gerekir.
Defter türleri ve delil koşulları
Av. Selçuk Ener ve Av. Mehmet Çelik’in derlemesine göre çerçeve şöyledir:
| Başlık | İçerik |
|---|---|
| TTK m. 64 uyarınca zorunlu defterler | Yevmiye defteri, defteri kebir, envanter defteri |
| Muhasebe dışı ticari defterler | Pay defteri, yönetim kurulu karar defteri |
| Sahibi lehine delil koşulları | Uyuşmazlığın ticari iş olması, defterin kanuna uygun tutulması, her iki tarafın da tacir olması, kayıtların birbirini doğrulaması |
| Şekil koşulu | TTK m. 222/2-3: defterlerin eksiksiz ve usulüne uygun tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış olması |
Örnek istem
“Ekteki belgelerden defter kontrol listesi çıkar. Her defter için şunları yaz: defterin türü, ait olduğu hesap dönemi, açılış onayının tarihi ve makamı, kapanış onayının tarihi ve makamı, belgenin dosyadaki yeri. Onay bilgisi belgelerde görünmeyen defterleri ayrı listele.”
Bu liste, defterlere dayanılıp dayanılamayacağı değerlendirmesinin zeminini verir. Değerlendirmenin kendisi avukatındır.
İnceleme öncesi belge derlemesi
Bir şirket incelemesi, denetim hazırlığı ya da uyuşmazlık öncesi çalışmada işin ilk yarısı belge toplamak, ikinci yarısı toplananı düzenlemektir. İkinci yarı devredilebilir.
Örnek istem: “Ekteki belgeleri şu başlıklar altında sınıflandır ve tablo hâlinde ver: kuruluş ve esas sözleşme belgeleri, organ kararları, pay ve ortaklık yapısına ilişkin belgeler, sözleşmeler, finansal belgeler, izin ve tescil belgeleri, uyuşmazlık belgeleri. Her satırda belgenin adı, tarihi, hangi başlığa girdiği ve dosyadaki yeri olsun. Sonda, başlıklardan hangisinde hiç belge bulunmadığını ayrıca yaz.”
Son cümle, belge derlemesinin en değerli çıktısını verir: eksik başlığın erken görünmesi.
Ortaklık uyuşmazlıklarında emsal araması
Ortaklık uyuşmazlıklarında kararlar, şirket türüne, pay oranına ve olgunun ayrıntısına duyarlıdır. Bu yüzden arama madde numarasıyla değil olay anlatımıyla yapılır.
Örnek istem: “Şu olguya benzeyen kararları getir: anonim şirket, azınlık pay sahibi genel kurul kararının iptalini istiyor, çağrı usulüne ilişkin bir eksiklik ileri sürülüyor. Her karar için künye, benzeşen nokta ve sonucu ayrı satırda yaz. Farklı yönde kararlar varsa ikisini de göster ve hangi noktada ayrıldıklarını belirt.”
Dilekçeye giren her karar künyesinden doğrulanır: daire, esas numarası, karar numarası ve tarih alınır, künye kaynağına gidilerek asıl metin kontrol edilir.
Üç iş için üç istem
| İş | İstemin çekirdeği | Beklenen çıktı |
|---|---|---|
| Portföy künyesi | Sekiz kalem, madde numarası ile, çok sözleşme birden | Aranabilir portföy tablosu |
| Kurumsal takvim | Hesap dönemi, son tarih, çağrı tarihi, dayanak madde | Şirket takvimi |
| Defter listesi | Tür, dönem, açılış ve kapanış onayı | Kontrol listesi |
Üçünde ortak kural: belgede yazmayan kalem boş bırakılır ve ayrıca belirtilir.
Bir haftada ne değişir
| Gün | Yapılan | Çıktı |
|---|---|---|
| 1 | Portföyden yirmi sözleşme künyelenir | Karşılaştırılabilir portföy tablosu |
| 2 | Tablodan altı aylık fesih ve yenileme takvimi çıkarılır | Aksiyon listesi |
| 3 | Bir şirketin kurumsal takvimi kurulur | Genel kurul zaman çizgisi |
| 4 | Bir dosyada defter kontrol listesi çıkarılır | İspat zemini |
| 5 | Aynı iş iki yolla yapılıp süre tutulur | Ölçülmüş kazanç |
Ticaret hukukunda kazanç ikinci günde görünür hâle gelir: künyelenmiş bir portföyden takvim çıkarmak, elle yapıldığında günler süren bir iştir.
İnsanda kalan işler
- Sözleşme şartlarının şirket menfaatine göre değerlendirilmesi
- Müzakere ve ticari tercih
- Ortaklık uyuşmazlığında izlenecek yol
- Kurumsal karar metinlerinin nihai hâli
- Yönetim organına verilecek görüş
- İmza
Araç portföyü ve takvimi çıkarır, avukat kararı verir.
Şirket verisinde düzen
Ticari belgeler ticari sır ve kişisel veri bakımından yoğundur. Kural sadedir: çalışmaya alınan veri işin gerektirdiği kadar olmalıdır.
Pratik karşılığı şudur: bir portföy künyelenirken bedel bilgisi gerekiyorsa alınır, gerekmiyorsa alınmaz; bir defter kontrol listesi çıkarılırken kayıtların içeriğine değil, onay bilgisine ihtiyaç vardır. Verinin nerede işlendiği, kimin eriştiği ve model eğitiminde kullanılıp kullanılmadığı ise tedarikçinin yazılı olarak beyan etmesi gereken bir konudur.
Şirket hukuk birimi için uygulama akışı
1. Portföyünüzle başlayın. Sekiz kalemlik künye istemini bir kere yazın, bütün sözleşmelere uygulayın.
2. Takvim çıktısını aylık hâle getirin. Fesih ihbarı ve yenileme tarihleri her ay yeniden listelenir.
3. Kurumsal takvim şablonunu sabitleyin ve çalıştığınız her şirkete uygulayın.
4. Defter kontrol listesini uyuşmazlık öncesi standart adım hâline getirin.
5. Emsal aramasını olguyla yapın, künyeyi doğrulayın.
6. Süre tutun ve ekibe yazılı akış olarak verin.
İstem yazımı üzerine elli sayfalık el kitabı doküman kütüphanesinde indirmeye açıktır.
Sık sorulan sorular
Ticaret hukukunda yapay zekâ hangi işleri hızlandırır?
Dört iş öne çıkar: sözleşme portföyünü künyeleyip aranabilir hâle getirmek, genel kurul ve kurumsal takvimi kurmak, ticari defter ve kayıt kontrol listesi çıkarmak ve inceleme öncesi belge derlemesini sınıflandırmak.
Sözleşme portföyünden hangi kalemler çıkarılır?
Sekiz kalem: taraflar ve imza tarihi, süre ve bitiş tarihi, otomatik yenileme kaydı, fesih ihbar süresi, bedel ve ödeme koşulu, uygulanacak hukuk ve yetki, gizlilik ve rekabet kayıtları, devir ve temlik kaydı. Her kalem madde numarasıyla birlikte alınır.
Portföy künyelemenin pratik faydası nedir?
Künyelenmiş bir portföyden takvim çıkarılabilir. “Önümüzdeki altı ayda fesih ihbar süresi başlayan sözleşmeler” gibi bir sorunun cevabı, elle yapıldığında günler süren bir iştir; künye tablosu varsa dakikalar sürer.
Genel kurul çağrı süresi nedir?
Aktarılan çerçeveye göre genel kurul, toplantıdan en az iki hafta önce toplantıya çağrılır ve iki hafta hesaplanırken ilan ile toplantı günleri dikkate alınmaz. Olağan toplantılar hesap dönemi sonundan itibaren üç ay içinde yapılır. Her şirket için esas sözleşme hükümleri ve güncel mevzuat birlikte kontrol edilir.
Genel kurulu kim çağırır?
Kural olarak yönetim kurulu çağırır. Yönetim kurulunun bulunmadığı hâllerde azlık pay sahipleri ya da mahkeme izni alan bir pay sahibi çağrı yapabilir.
Zorunlu ticari defterler hangileridir?
Aktarılan derlemeye göre TTK m. 64 uyarınca yevmiye defteri, defteri kebir ve envanter defteri zorunludur. Bunların yanında muhasebe ile ilgili olmayan ancak ticari defter sayılan pay defteri ve yönetim kurulu karar defteri bulunur.
Ticari defter sahibi lehine ne zaman delil olur?
Aktarılan derlemeye göre uyuşmazlığın ticari iş olması, defterin kanuna uygun tutulması, her iki tarafın da tacir olması ve kayıtların birbirini doğrulaması aranır. TTK m. 222/2-3 uyarınca defterlerin eksiksiz ve usulüne uygun tutulmuş, açılış ve kapanış onaylarının yaptırılmış olması gerekir.
İnceleme öncesi belge derlemesinde nasıl kullanılır?
Belgeler başlıklara göre sınıflandırılır: kuruluş belgeleri, organ kararları, ortaklık yapısı, sözleşmeler, finansal belgeler, izin ve tescil belgeleri, uyuşmazlık belgeleri. Sonda hangi başlıkta hiç belge bulunmadığı ayrıca istenir; eksik başlığın erken görünmesi en değerli çıktıdır.
Sözleşme incelemesi ile portföy künyeleme aynı şey mi?
Değildir. Künyeleme kapsam işidir: çok sayıda sözleşmeden aynı kalemlerin çıkarılması. İnceleme derinlik işidir: tek bir sözleşmenin madde madde değerlendirilmesi. İkisi ayrı akışlarla yürütülür.
Şirket verisi konusunda nelere dikkat edilir?
Çalışmaya alınan veri işin gerektirdiği kadar olmalıdır. Portföy künyelenirken gerekmeyen bedel bilgisi alınmaz; defter kontrol listesinde kayıt içeriğine değil onay bilgisine ihtiyaç vardır.
Kaynakça
- Naciye Yılmaz, “Anonim Şirketlerde Genel Kurul Toplantılarının Usul ve Esasları”, Aralık 2012. erdem-erdem.av.tr
- Av. Selçuk Ener ve Av. Mehmet Çelik, “Ticari Defterler ve Ticari Defterlerin Delil Niteliği”, 30 Aralık 2019 (güncelleme 27 Aralık 2022). hukukihaber.net
İlgili içerikler
Genel çerçeve için hukukta yapay zekâ sayfasına, asistanın çalışma akışı için hukuki yapay zekâ asistanı sayfasına, büro ölçeğinde devreye alma için hukuk bürosu yapay zekâ sayfasına, sözleşme metninin ayrıntılı incelenmesi için sözleşme inceleme yazısına ve aynı kümedeki alan yazıları için iş hukukunda yapay zekâ yazısına bakabilirsiniz.
Son güncelleme: 25 Ağustos 2026
Bu yazı, Türk hukukuna özel yapay zekâ altyapısı geliştiren Hammurabi ekibi tarafından hazırlanmıştır. hammurabi.tr